Достар Ойын шарты
Еліміздің егемендігі нығайып, ертеңіне сеніммен қадам басқан шақта заман талабына сай тұлға тәрбиелеу — басты міндет. Осы өрелі жолда ұрпақ өнегесі мен олардың адамдық болмысы туралы ой қозғап, рухани-адамгершілік білім беруді жетекші идея ретінде ұстанатын «Бөбек» қорының президенті С. Назарбаеваның «Өзін-өзі тану» авторлық бағдарламасының мақсаты — айрықша мәнді бастама.
«Өзін-өзі тану» баланы өз қадірін білуге, өзін сыйлауға, өзгенің пікір-талқысына тәуелді болмауға, өзін-өзі жетілдіруге тәрбиелейді. Бұл пән рухани өмірде де, күнделікті қарым-қатынаста да адамның өз бағытын айқындауына, өз бетінше шешім қабылдауына және сөзі мен ісіне жауапкершілікпен қарауына ықпал етеді.
Рухани-адамгершілік білімнің өзегі
Сара Алпысқызының бастамалары өскелең ұрпаққа рухани-адамгершілік білім берудің маңызын арттыруға бағытталған. «Өзін-өзі тану» оқу орындарына пән ретінде енгізілгеніне көп уақыт бола қойған жоқ. Дегенмен, осы қысқа мерзімнің өзінде оқушы бойына даналықтың алғашқы белгілерін сіңіруге бағытталған нақты қадамдар жасалып келеді.
«Өзін-өзі тану — даналықтың бірінші белгісі» деген ойдың мәні де осында: адам өз ішкі әлемін түсінген сайын, өмірдің мағынасын тереңірек ұғып, қоғамдағы орнын айқындай түседі.
Пәннің үш жақты тиімділігі: Бала — Ата-ана — Мұғалім
Тәжірибе көрсеткендей, бұл пәннің тиімділігі үш тарапқа да бірдей байқалады: балаға, ата-анаға және мұғалімге. Әрбір жеке тұлға өмірдің мәнін түсініп, өз орнын табуы үшін ішкі мүмкіндіктерін аша білуі қажет. «Өзін-өзі тану» сабақтарының құрылымы осы үдеріске табиғи түрде жетелейді.
«Шаттық шеңбері»
Балалардың көңіл күйін көтеріп, сабаққа қызығушылығын арттырады, зейінді шоғырландыруға көмектеседі.
«Тыныштық сәті»
Жағымды ой мен сезімге енуге мүмкіндік береді; қиялды, эмоцияны және рефлексия қабілетін дамытады.
Күнделікті сабақтарда өзін ашық көрсете алмайтын тұйық балалар да бұл кезеңдерде ойы мен әсерін еркін бөлісуге бейімделеді. Бала бастаған ісін соңына дейін сапалы орындауға тырысып, өз жұмысына сырт көзбен қарауды үйренеді, өз нәтижесін өзгелермен салыстырып, келесі тапсырманы одан да жақсы орындауға ұмтылады. Осылайша әр сабақты қуанышпен күтетін ішкі мотивация қалыптасады.
Ойындар арқылы құндылықтарды бекіту
Сабақ барысында ұсынылатын ойындар балаларды мейірімділікке, достыққа, сыйластыққа, сүйіспеншілікке баулиды. Мұғалім әр сабақтың мақсатына жету үшін мазмұнды алдын ала жүйелеп, бала бойына өмірдің асыл қасиеттерін дарытуға ұмтылады.
Мұғалім ұстанымы: «ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек»
Бұл пәнді оқытудағы басты қағида — Абайдың «Үш-ақ нәрсе адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек» деген ойымен астасады. Мұғалім жүрегінің жылуын, білімін, ішкі қуатын оқушыға бере отырып, адамгершілікке, бақытқа бастайтын, арманға апаратын қастерлі жолды нұсқайды; еңбектенудің, білім алудың, өмір сүрудің қыры мен сырын үйретеді.
Оқушыларға тілек те осы: өзіңді танып, өзгені түсініп, игі ниет пен жауапкершілікке сүйенген өмірлік ұстаным қалыптастыру.
Қысқаша сабақ жоспарының үлгісі
Сабақтың тақырыбы
«Іздегенде табылатын қасыңнан»
Мақсаты
Адамгершілік құндылық ретінде дос және достық ұғымдарының мәнін ашу.
Міндеттері
- Достар арасындағы рухани жақындықтың мәнін ұғындыру.
- Айналадағы адамдарға тілеулестік пен ізгі ниетті дамыту.
- Жауапкершілікке, адалдыққа, достыққа тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
Үнтаспа (Ж. Айжанованың орындауындағы «Достарым» әні), қазақ әліпбиіндегі әріптер.
Шаттық шеңбері
- 1 «Сәлеметсіңдер ме?» — оқушылар сәлемдеседі.
- 2 Бүгінгі тақырып: «Іздегенде табылатын қасыңнан». Сабақта достық пен дос туралы әңгімелейміз.
- 3 Барлығы қол ұстасып, үнсіз тұрып, жанындағы достарының жылуын сезінуге тырысады.
- 4 Х. Закарияновтың «Достарым» әнін үнтаспаға қосылып орындайды.
Әңгімелесу және оқу ақпараты
Берілген сұрақтар бойынша оқушылардың жауаптары тыңдалады. Жауаптарды жинақтай отырып, төмендегі ой түйінделеді:
Достық — адамдардың бір-біріне деген адал сезімі мен тілеулестігі, ортақ көзқарасының тоғысуы. Достық — өзара жауапкершілік, сыйластық және бір-біріне деген берік сенім. Достар қуанышта да, қиындықта да ниеттес, қамқор болады. Достық — сыйластық пен мейірбандықтың мөлдір бұлағы; оны уақыт та, қиындық та үзе алмайды.
Дәйексөзді талдау (Цицерон)
«Достық негізі талғамның, көзқарастың толық үндесуінен туады».
Көзқарас
Достық — адамдардың ықыласы мен ойының үндесуінен, ұқсастығынан туады.
Себеп
Өйткені шынайы достар бір-біріне рухани жағынан ұқсас келеді.
Мысал
«Менің досым маған қатты ұқсайды».
Қорытындылау
«Достарым, үндестерім әрқашан көп болсын. Достықты бағалап, қадірлейік».
Ойын: «Достар»
Ойын шарты: музыка әуенімен бәрі билейді. Музыка тоқтағанда мұғалім: «үш дос» десе — үшеуден, «төрт дос» десе — төртеуден бірігіп тұрады. «Бәріміз доспыз» дегенде — бәрі бірігеді.
Жағдаятты талдау
Төмендегі сұрақтарды негізге ала отырып, жағдаят құрастыру және талдау ұсынылады:
- Арманның Айбекке деген қандай ниетін байқадыңдар?
- Оқиғаның соңын қалай аяқтар едіңдер?
- Егер оқиғадағы екі баланың орнында өздерің болсаңдар, не істер едіңдер?
«Жүректен жүрекке» қорытындылау
Сабақта алған білімді бекіту үшін оқушыларға әріптер таратылады. Таңдаған әріптерін пайдалана отырып, сұрақтарға жауап береді:
А — әрпі
Сұрақ: «Сен досыңды қалай жақсы көресің?»
Жауап үлгісі: «Адалым, ардағым...»
С — әрпі
Сұрақ: «Досыңды неліктен жақсы көресің?»
Жауап үлгісі: «Сырлас, сыйлас болғандықтан...»
Оқушылар өз пікірлері арқылы сабақты қорытындылайды.
Мұғалімнің рөлі және алдағы міндет
Әр сабақты осылай жоспарлап өткізуде мұғалімнің рөлі ерекше. Ол оқыту мен тәрбиелеудің қазіргі әдістемесін жеткілікті меңгеріп, балалар психологиясын терең түсіне отырып, белгілі бір жас кезеңіне сай педагогикалық үдерісті тиімді ұйымдастыра білуі тиіс.
Оқушылардың өзіне, өз ортасына, құрбыларына және үлкендерге қатысты эмоционалды-мотивациялық ұстанымдарын қалыптастыруда жас ерекшелігін ескеру маңызды. Әр сабақтың мазмұны мен мәнін байыту үшін әдіс-тәсілдерді, ойындарды, жаттығулар мен жағдаяттарды орынды қолдану мұғалімге үлкен мақсаттарға жетуге мүмкіндік береді.
«Өзін-өзі тану» бағыты бойынша оқу-тәрбие жұмыстарын жүйелі әрі үздіксіз жүргізу — алдағы уақыттың маңызды еншісінде.