Қасым Аманжоловтың портреті
Әдеби-музыкалық кештің мазмұны
Бұл кеш дауылпаз ақын Қасым Аманжоловтың 100 жылдық мерейтойына арналған. Мақсат — оқушыларды ақынның шығармашылығымен, өмір жолымен және азаматтық тұлғасымен таныстырып, поэзияға сүйіспеншілікті арттыру, өнерпаздық қабілеттерін дамыту.
Кештің мақсаты
- Оқушыларды Қ. Аманжоловтың өмірбаянымен, шығармашылығымен, азаматтық болмысымен таныстыру.
- Поэзияны сүюге баулу, сөз құдіретін сезіндіру.
- Өлең оқу, көркем сөз оқу, ән айту дағдыларын дамыту; өлең жазуға және ән айтуға бейімі бар оқушылардың талабын ұштау.
Көрнекілік және материалдар
- Қасым Аманжоловтың портреті.
- Кеш тақырыбы мен өлең шумақтары жазылған плакаттар.
- «Қасымнан — ғасырға» кітап көрмесі.
- Слайд-презентация және ақын туралы бейнематериал.
Кештің басталуы: ақын рухымен тілдесу
1-жүргізуші: «Ей, тәкәппар дүние, маған да бір қарашы. Танисың ба сен мені, мен қазақтың баласы», — деп, бір кезде ағынан жарыла толғанған ақиық ақын Қасым Аманжолов тірісінде-ақ аңызға айналды.
Қасым — ешкімге ұқсамайтын дара тұлға. Оның жалынды да дауылды, нәзік те сыршыл поэзиясы оқырманның жүрегіне жақын, жанды баурап әкетеді.
2-жүргізуші: «Дейсіңдер-ау, Қасымның несі басым? Қасым солай болмаса, несі Қасым?» — деп, ақындықтың асқар тауындай ағасына Мұқағали Мақатаев жыр арнаған. Ал Бауыржан Момышұлы Қасымды «жаратылысы бөлек ақын» деп бағалаған.
Өмірбаян өзегі
Қасым Рахымжанұлы Аманжолов 1911 жылы Сарыарқаның көрікті өлкесінде, Қарқаралы ауданында дүниеге келген.
Көркем оқу ұсынысы
Туған жерге арналған шығармалар: «Сарыарқа», «Атамекен».
Орал кезеңі: таланттың толысуы
1933 жылдан бастап Оралда болған кезең — Қасым шығармашылығының шарықтаған шағы. Ол суырыпсалмалығымен, әнге құмарлығымен, серілік мінезімен жұртты тәнті еткен.
Көркем оқу
«Домбыра» өлеңі оқылады.
Абайдың «Жігітті жұрт мақтаған, қыз жақтаған» дегені бар: Қасымның ақындығы мен серілігіне қоса, бекзат адамгершілігі көп жанды баураған. Орал жылдары махаббатқа да бай кезең болды.
Сақыпжамалға арналған сыр
1935 жылы Оралда Қасым Сақыпжамалмен танысады. Ақынның махаббат лирикасы осы сезімнен де қуат алды.
«Сақыпжамал, атың қандай, Сәпен дейміз қысқартып. Жар бола гөр айтылғандай, сенен қайсы қыз артық...»
Қасым Сақыпжамалға тоғыз жылдан кейін, соғыстан аман-есен оралған соң қосылады. Армандары орындалып, шаңырақтары балалы-шағалы болады.
Оқиға желісі
Ақын күнделігінен үзінді оқылады. Бұл шағын жазбалардан оның сәбиіне деген мейірімі, жарын қадірлеуі, қоғамның әділетсіздігіне қарсылығы және талант құдіретіне сенімі айқын аңғарылады.
Әкелік жүрек: «Балам ауырғанда»
Ақынның Жанар, Дариға есімді қыздары болған. Қасым Дариғасын ерекше жақсы көргені айтылады: «Дариғасыз бір күн де өмір сүре алмаймын» деген сөз қалдырған.
Дариға бір жарым жасында қатты ауырып қалады. Сол сәттегі күйзеліс пен үміт ақын өлеңіне айналады.
Көркем оқу
«Балам ауырғанда» өлеңі оқылады.
Алғашқы жинақ және елге танылуы
Осы жылдары Қасымның өлеңдері баспасөз бетінде жиі жариялана бастайды. Әсіресе Оралдағы «Екпінді құрылыс» (қазіргі «Орал өңірі») газетінде көп басылған.
Жұртшылық Қасымды ақын ретінде 1936–1937 жылдары айқын тани түседі. 1938 жылы «Өмір сыры» атты тұңғыш жинағы жарық көрді.
1941 жылы Қасым әскерге шақырылады.
Көркем оқу
«Қоштасу» өлеңі оқылады.
Соғыс өрті мен «Дариға, сол қыз»
Соғыс жылдарындағы қайнаған шығармашылықтың ғажайып маржандарының бірі — «Дариға, сол қыз». Бұл шығарма — тұтас бір дәуірдің шежіресіндей: сұрапыл соғыс, сүйген жар, өмірге құштарлық, үміт пен арпалыс.
Қансырап құлаған батырды махаббат қайта тұрғызады; елес пен сағыныш арасында арпалысқан лирикалық кейіпкер ақырында өмірмен қайта табысады.
Көркем оқу
«Дариға, сол қыз» өлеңі оқылады.
Музыкалық қыры: ән мен әуен
Қасымның мінезі өткір, табиғаты асау болғанымен, музыкалық дарыны да ерекше еді. Ақын композиторлығына көп мән бермегенімен, әнге жақын жүрді. Оның әндерінің ішінен «Дариға, сол қыз» ғана нотаға түсірілгені айтылады (нотаға түсірген — Әбілахат Еспаев).
Тыңдалым
«Ақсәуле» әні тыңдалады.
Күй
«Ерке сылқым» күйі орындалады.
Соңғы сыр: «Өзім туралы»
Ақынның соңғы өлеңдерінің бірі — өзі туралы жазылған толғаныс. Бұл өлең тағдырдың соңғы нүктесі екенін ақынның өзі сезбеген де шығар: өмірден өтер сәтінде ол әлдекімдермен тілдескендей, қоштасқандай күй кешкені айтылады.
Шығармашылыққа ғұмырының аз ғана бөлігін арнаса да, сол қысқа уақытқа өлмес сөз сыйдырды: бұл жолдардан күрсініс те бар, күлкі де бар — тұтас бір тағдырдың таңбасы бар.
Орындау
«Өзім туралы» әні орындалады.
Қайран дүние: қыршын ғұмыр
1955 жылдың 17 қаңтарынан 18-іне қараған түні Қасым Аманжолов небары 43 жасында (44-ке қараған шағында) сол кездегі дауасыз дерт саналатын құрт ауруынан қайтыс болды.
Көркем оқу
Абдрахман Асылбековтің «Қасым қайда?» өлеңі оқылады.
Поэзияның тәрбиелік қуаты
Поэзия халық рухын көтереді. Қасым поэзиясынан халық жанының батырлығын, жомарттығын, бауырмалдығын, мейірімін, алғырлығын мол табамыз. Оның жалынды, лепті, сыршыл жырлары — әр ұрпақтың көңіл серігі бола алатын, ұзақ жасайтын мұра.
Тәуелсіздік рухы және Қасым үні
Қазақстан Тәуелсіздігінің 20 жылдығымен ақынның 100 жылдық мерейтойының тұспа-тұс келуі — айрықша мәнді сәйкестік. Қасымның дауылпаз үні ел еркіндігі мен тәуелсіздік күресін бейнелейтін жырларынан анық танылады. Сондықтан оны Тәуелсіздік пен еркіндіктің жаршысы деуге негіз бар: батылдық пен ерлік рухы ақын поэзиясының өн бойынан үзілмейді.
Қорытынды бөлім
- Қасым ақынға арналған өлең жолдары оқылады.
- Қасым туралы бейне көрсетілім көрсетіледі.