Қазақша рефераттар

Шығару операторлары

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларды Pascal программасының құрылымымен таныстыру және программа құрастыру арқылы есептер шығаруға үйрету.

Дамытушылық

Есеп шығару барысында Pascal тілінің командалары мен операторларын меңгерту, компьютерде программаның орындалу ерекшеліктерін түсіндіру арқылы ойлау дағдысын дамыту.

Тәрбиелік

Өздігінен жұмыс істеуге, мақсаттылыққа, ұқыптылыққа, кішіпейілділікке және есеп шығаруда жауапкершілікке тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

  1. 1

    Ұйымдастыру кезеңі

  2. 2

    Үй тапсырмасын тексеру

  3. 3

    Жаңа сабақты түсіндіру

  4. 4

    Үйге тапсырма беру

  5. 5

    Оқушыларды бағалау

Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен амандасып, түгендеу жүргіземін. Жоқ оқушыларды журналға белгілеймін. Сабаққа даярлықты тексеріп, тақтаны дайындап, слайдтарды ашып, оқушылардың назарын сабаққа аударамын.

Үй тапсырмасын тексеру (қайталау сұрақтары)

1) Pascal қандай программалау тілі?

Pascal — жоғары деңгейлі программалау тілдерінің бірі. Оқып-үйренуге жеңіл және әртүрлі салалық ақпаратпен жұмыс істеуде тиімді болғандықтан, дүние жүзінде кең тараған.

Жалпы құрылым

Program
  {Сипаттау бөлімі}
begin
  {Операторлар бөлімі}
end.

2) Сипаттау бөлімі неше бөліктен тұрады?

Сипаттау бөлімі программада кездесетін барлық шамаларды және олардың сипаттамаларын (атауы, типі, мүмкін мәндері) көрсетуге арналған.

  • USES — кітапханалық модульдерді қосу
  • LABEL — таңбалар бөлімі
  • CONST — тұрақтылар бөлімі
  • TYPE — типтер бөлімі
  • VAR — айнымалылар бөлімі
  • PROCEDURE — процедуралар бөлімі
  • FUNCTION — функциялар бөлімі

3) Операторлар бөлімінде қандай әрекеттер тізбегі жазылады?

  • Деректерді енгізу
  • Өрнектерді есептеу (амалдар, операциялар)
  • Нәтижені шығару
  • Шартты операторлар
  • Циклдер
  • Қосымша программалар (процедура/функция)
  • Түсініктемелер

4) Pascal тіліндегі программаның құрылымы қандай?

Pascal тілінде программа үш негізгі бөліктен тұрады: тақырып жолы, сипаттау бөлімі, операторлар бөлімі.

Жаңа сабақ: сызықты бағдарлама және негізгі операторлар

Сызықты (тізбекті) бағдарлама жазу үшін Pascal тілінің ең қарапайым операторлары қолданылады. Бұл операторлар деректерді енгізуге, өңдеуге және нәтижені экранға шығаруға мүмкіндік береді.

:= Меншіктеу операторы

Айнымалыға немесе функцияға есептелген өрнектің мәнін меншіктейді. Белгінің сол жағында айнымалы (не функция) атауы, оң жағында мән немесе сол мәнді есептейтін өрнек жазылады.

Үлгі

x := a + b;
y := SQR(x);

WRITE / WRITELN — шығару операторлары

Нәтижені экранға шығару үшін WRITE қолданылады. WRITELN — шығарып болған соң курсорды келесі жолға көшіреді. Сондай-ақ, түсініктеме (нұсқау) мәтінін шығаруға болады.

Жалпы түрі

WRITE(a1, a2, ..., an);
WRITELN(a1, a2, ..., an);

Мысал

WRITE('B мәні = ', B);
WRITE('A, B, C мәндерін енгізіңдер: ');

READ / READLN — енгізу операторлары

READ орындалғанда көрсетілген параметрлер өздеріне сәйкес мәндерді қабылдайды. READLN енгізуді аяқтаған соң келесі жолға өтуді де қамтамасыз етеді.

Пішімі

READ(a1, a2, ..., an);
READLN(a1, a2, ..., an);
READLN;

Топтық жұмыс

І, ІІ, ІІІ қатарларға оқулықтан жауап іздеу тапсырмалары беріледі: меншіктеу, шығару, мәлімет енгізу операторлары.

Өрнектердің Pascal тілінде жазылуы

Математикалық түрі Pascal тілінде жазылуы
sin x SIN(x)
cos x COS(x)
tg x SIN(x) / COS(x)
ctg x COS(x) / SIN(x)
arctg x ArcTan(x)
sin²x SQR(SIN(x))
sin(x²) SIN(x*x)

Ескерту

Слайдтарда тригонометриялық және арифметикалық функциялардың жазылуы қосымша мысалдармен көрсетіледі.

Сабақты бекіту

Бекіту сұрақтары

  • Меншіктеу операторы нені орындайды?
  • Енгізу операторларының (READ/READLN) айырмашылығы қандай?
  • Шығару операторлары (WRITE/WRITELN) қалай қолданылады?
  • DIV және MOD амалдары қалай орындалады?

1-нұсқа

  1. Келесі өрнекті Pascal форматында жазып, оның мәнін командалар терезесінде есептеңдер.
  2. Pascal форматында берілген өрнекке сәйкес келетін арифметикалық өрнекті жазыңдар: SIN(2) + SQR(35.8)
  3. Өрнектің мәнін есептеңдер: 2.6 + SQR(1.3)

2-нұсқа

  1. Келесі өрнекті Pascal форматында жазып, оның мәнін командалар терезесінде есептеңдер.
  2. Pascal форматында берілген өрнекке сәйкес келетін арифметикалық өрнекті жазыңдар.
  3. Өрнек: 2.5 + 13^2 * (SIN(25*3.14/180) + SQR(5))

Ескерту: 13^2 — дәрежелеуді білдіреді; нақты Pascal нұсқасында оны SQR(13) немесе Power(13, 2) түрінде жазады (ортаға байланысты).

3-нұсқа

  1. Келесі өрнекті Pascal форматында жазып, оның мәнін командалар терезесінде есептеңдер.
  2. Pascal форматында берілген өрнектерге сәйкес келетін арифметикалық өрнектерді жазыңдар:

Өрнек 1

SQR(5*X) + A

Өрнек 2

2*X + TAN(X)

Сабақты қорытындылау және бағалау

Сұрақтарға белсенді жауап берген оқушылар бағаланады. Қысқаша қорытынды жасалып, негізгі ұғымдар қайта еске түсіріледі.

Үйге тапсырма

Оқу тапсырмасы

  • 3-тарауды оқу (55-бет).
  • Бақылау сұрақтары №1–16 (71-бет).

Есеп

Төртбұрыштың a және b қабырғалары берілген. Оның ауданын S = a * b және периметрін P = (a + b) * 2 формулалары бойынша табыңдар.

Бағдарламаға ишара

readln(a, b);
S := a * b;
P := (a + b) * 2;
writeln('S = ', S);
writeln('P = ', P);

Қысқа түйін

Бұл сабақта Pascal программасының негізгі құрылымы қарастырылды және сызықты программа жазуда жиі қолданылатын меншіктеу, енгізу, шығару операторларының қолданылуы бекітілді.