Мақалдар отаны
Сабақтың барысы
Бұл сабақта оқушылар мақал мен мәтелдің ерекшелігін ажыратып, олардың көркемдік қуатын нақты мысалдар арқылы талдайды. Жұмыс топтық тапсырмалар мен пікір алмасуға құрылады.
Кезең 1
Ұйымдастыру
Сыныпты жұмысқа жұмылдыру, сабақ мақсатын айқындау.
Кезең 2
Қызығушылықты ояту
Топтастыру арқылы білімді еске түсіру және байланыс орнату.
Кезең 3
Мағынаны тану
«Жигсо» стратегиясымен мақал мен мәтелді талдау.
I. Қызығушылықты ояту: «Топтастыру»
Оқушылар «Халық ауыз әдебиеті» ұғымының құрамдас бөліктерін топтастырады. Бұл тапсырма үй жұмысы мен жаңа тақырыптың логикалық байланысын табуға, әрі сабаққа қызығушылықты арттыруға бағытталған.
Халық ауыз әдебиеті: негізгі түрлері
Көрнекіліктер: тақырыптық «орталар»
Сабақ барысында мақал-мәтелдерді мазмұнына қарай бірнеше тақырыптық ортаға бөліп қарастыру ұсынылады. Бұл әдіс оқушының мағынаны тез түсінуіне және өмірмен байланыстыруына көмектеседі.
-
Туған жер, Отан туралы
Елге сүйіспеншілік, жер қадірі, азаматтық жауапкершілік.
-
Ынтымақ, бірлік туралы
Бірлесу, татулық, ортақ мақсат.
-
Батырлық
Ерлік, жігер, намыс, жауапты шешім.
-
Ел-жұрт, халық
Қоғам, орта, дәстүр, ортақ тәжірибе.
-
Адамның қасиеттері
Мінез, тәрбие, ақыл, еңбекқорлық, парасат.
II. Мағынаны тану: «Жигсо» стратегиясы
Сынып екі бағытта жұмыс істейді: «Мақалдар отаны» және «Мәтелдер отаны». Әр топ өзіне берілген мәтінді талдап, мысалдарын түсіндіреді, кейін бастапқы «жанұя» тобына оралып, үйренгенін бөліседі.
«Мақалдар отаны» тапсырмасы
Мақалдардың жасалуында көркемдік тәсілдер жиі қолданылады. Соның бірі — әсірелеу (гипербола). Тағы бір кең тараған тәсіл — салыстыру.
Мысал
«Ақыл — жастан, асыл — тастан»
Ойды ықшамдап, түйінмен береді; ұрпақ тәрбиесіне бағытталған тұжырым жасайды.
Әсірелеу
- «Көп түкірсе — көл»
- «Жақсы — ай мен күндей, әмбеге бірдей»
Салыстыру
«Жақсы қыз — жағадағы құндыз, жақсы жігіт — аспандағы жұлдыз»
«Мәтелдер отаны» тапсырмасы
Мәтелде ой көбіне астарлап, ишарамен беріледі. Ең басты ерекшелік — қорытынды ой мен түйіннің ашық айтылмауы: тыңдаушы өзі топшылайды, өзі тұжырым жасайды.
Мысалдар
- «Қызым, саған айтам, келінім, сен тыңда»
- «Тоқпағы күшті болса, киіз қазық жерге кірер»
- «Не ексең, соны орасың»
Тұспалға құрылған мәтел
«Көппен көрген — ұлы той»
Мұнда ой тұспалмен беріледі; мағынаны тыңдаушы өз тәжірибесіне сүйеніп қорытады.
Топтық жұмыс форматы
- Оқушыларға мәтін жазылған парақтар таратылады.
- Алдымен «сарапшы» топта талдайды, кейін бастапқы «жанұя» тобына оралып түсіндіреді.
- Әр жанұя ортақ қорытындыны бір параққа түсіріп, бір оқушы қорғайды.
III. Ой толғаныс
Оқушылар шығармашылық тапсырма орындайды: «Мен — мақалмын» тақырыбында эссе жазады. Бұл жұмыс мақалдың ықшамдылығы мен тәрбиелік мәнін жеке көзқарас арқылы пайымдауға мүмкіндік береді.
Қорытынды және үй тапсырмасы
Сабақ соңында мақал мен мәтелдің айырмашылығы қайта жинақталып, негізгі белгілері нақты мысалдармен бекітіледі.
Үйге тапсырма «Өз шығармашылығым» тақырыбында шығарма жазу.