Дамыта оқыту сабақтары ерекше ақуал, мұғалім мен оқушы арасындағы ерекше қарым - қатынас

Егемен еліміздің болашағы — бүгінгі білім алушының сапасына тікелей байланысты. Сондықтан сапалы білім беріп, саналы маман қалыптастыру білім беру мекемелерінің басты міндеті болып қала береді. Елдің дамуы үшін білімді жаңарта алатын, өзін-өзі жетілдіруге ұмтылатын, ой-өрісі кең, ақпарат көздерін өз бетінше қолдана алатын, қабілетті әрі талантты жаңа буынды тәрбиелеу қажет.

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев та өз жолдауларында ХХІ ғасырда білімін дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері анық екенін атап өткен. Бұл ой білім мазмұнының да, оқыту тәсілдерінің де уақыт талабына сай өзгеруін талап етеді.

Педагог-ғалым В. Беспалько «Слагаемое педагогической технологии» еңбегінде педагогикалық жүйені өзара байланысты әдістер мен педагогикалық процестердің жеке тұлға қалыптастыруға бағытталған нақты мақсатты ықпалы ретінде сипаттайды.

Үнемі дамып, өзгеріп отыратын оқушының ішкі болмысы мен табиғатын қалыптастыруда оқытушының рөлі ерекше. Мұнда мұғалімнің міндеті — «бақылаушы» не «дайын білімді түсіндіруші» болу емес, танымдық іс-әрекетті ұйымдастырып, бірлескен оқу үдерісінің ұйытқысына айналу.

Ұлттық тарих пен мәдениетке деген рухани сұраныс артқан сайын тарих пәнін оқытудың да жаңа бағыт іздеуі заңды. Тарих — білім беру жүйесіндегі жетекші пәндердің бірі, өйткені ол оқушыларды оқиғаны терең пайымдауға, деректерді талдауға, тарихи ақпаратты шығармашылықпен қабылдауға үйретеді.

Дамыта оқыту тарих сабағында оқушыны өз бетімен ойландыруға, дәлел мен дерекке сүйене отырып қорытынды жасауға, ізгі мұраттарға ұмтылысын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Сондықтан пәннің мақсат-міндеттері де заманауи талаптар деңгейіне сай айқындалуы тиіс.

Қоғам ілгері дамыған сайын білімнің де жауапкершілік жүгі арта түседі. Осыған сай білім мазмұнында жаңа көзқарастар қалыптасып, педагогикалық технологиялар жаңарады. Мұны «оқытудың мүлдем жаңа жолдары пайда болды» деп біржақты түсінуден гөрі, бұрыннан бар педагогикалық жүйенің жетілдірілуі ретінде қабылдау орынды.

Даму ұғымы психологияда жаңару процесін, жаңаның пайда болып, ескінің ығысуын білдіреді. Дамыта оқыту да білім беру кеңістігінде орнығып, жүйеге ықпал етіп келеді. Бұл бағытта Л. С. Выготский, Л. В. Занков, В. В. Давыдов, Д. Б. Эльконин идеяларының маңызы зор.

Дамыта оқытудағы сұрақтар проблемалы сипатта болып, ойлау мен пайымдауды талап етуі керек. Сонда оқушы жауапты дайын үлгімен қайталауға емес, өз ойын жүйелеуге, дәлелдеуге, жеке пікірін қалыптастыруға ұмтылады.

Талдау — бірлескен ізденіс. Ізденіс барысында мұғалім әр оқушының көңіл күйін, оқу белсенділігін және ой бағытын бақылап, дер кезінде қолдау көрсетуге мүмкіндік алады. Бұл — білімді «беру» емес, білімді «құрастыруға» жағдай жасау.

Педагогикалық технология белгілі бір елді не ұлтты таңдамайды: ол әртүрлі білім жүйесіне, түрлі пәнге ортақ құралдар мен тәсілдер жиынтығы. Дегенмен әр елдің білім кеңістігінде өзіндік ізденіс жолының болуы — заңды әрі қажетті құбылыс.

Бүгінгі таңда жас ұрпаққа пәнді тиімді ұғындырудың бір бағыты — жаңа технологияларды орынды қолдану. Сонымен қатар оқушылар ақпарат көздерімен жұмыс істей білуі, дерек іздеу, сұрыптау және қолдану мәдениетін меңгеруі тиіс.