Қазақша рефераттар

Экожүйе жиынтығы

Экожүйелердің құрылымы және қызметі

Бұл сабақ экожүйелердің қалай ұйымдасатынын және олардың табиғаттағы қызметін түсінуге бағытталған. Негізгі назар — экожүйе құрамбөліктерінің өзара байланысы, энергия ағыны және қоректік тізбектер арқылы зат айналымының жүзеге асуы.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларға экожүйелердің құрылымы мен қызметі туралы жүйелі түсінік беру.

Дамытушылық

Биологияға қызығушылықты арттыру, дүниетанымды кеңейту, тұлғалық және коммуникативтік құзыреттерді дамыту.

Тәрбиелік

Ұжымшылдыққа, өз ойын анық жеткізе білуге және экологиялық сауаттылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Сабақтың әдісі
СТО стратегиялары
Көрнекілігі
Слайдтар, оқулық

Сабақтың құрылымы

  1. I

    Ұйымдастыру

    Сыныпты сабаққа дайындау, мақсатты нақтылау.

  2. II

    Үй тапсырмасын тексеру

    «Ортада қаламсап» әдісі арқылы сұрақ-жауап ұйымдастыру.

  3. III

    Жаңа сабақ

    Экожүйе ұғымы, құрылымы, қоректік тізбек және энергия ағыны.

  4. IV

    Үй тапсырмасы

    Тақырып бойынша бекітуге арналған тапсырмалар беру.

  5. V

    Бағалау

    Белсенділік пен жауап сапасына қарай қорытынды бағалау.

Үй тапсырмасын тексеру: «Ортада қаламсап»

Қайталау сұрақтары оқушылардың бастапқы білімін анықтап, жаңа тақырыпқа логикалық көпір құруға көмектеседі.

  • 1) Биотоп, биоценоз, биогеоценоз дегеніміз не?

  • 2) Биотикалық қарым-қатынастар дегеніміз не?

  • 3) Биоценоз құрылымы неден тұрады?

  • 4) Биотикалық факторлар дегеніміз не?

  • 5) Биоценоздың экологиялық құрылымы қандай?

  • 6) Биоценоздың кеңістік құрылымы қандай?

Жаңа сабақ: экожүйе туралы түсінік

Ассоциация

Экожүйе дегеніміз не? Оқушылардың ойларын жинақтап, негізгі белгілерін бөліп көрсету.

Экожүйе және биогеоценоз: ұқсастық пен толықтыру

«Экожүйе» терминін 1935 жылы ағылшын ботанигі А. Тенсли енгізген. Көп жағдайда бұл ұғым биогеоценоз ұғымының баламасы ретінде қолданылады. Екі түсінік бір-біріне жақын: олар табиғи жүйені тұтас қарастыруға мүмкіндік береді. Дегенмен, биогеоценоз көбіне зерттелетін нысанның құрылымын сипаттауға басымдық береді, ал экожүйе — жүйенің қызметі мен өзара әрекеттесуін тереңірек ашады.

Экожүйе нені қарастырады?

  • Энергия ағынын және оның деңгейлер арасындағы берілуін
  • Қоректік тізбектерді және олардың өзара байланысын
  • Кеңістік пен уақытқа байланысты құрылымдық сан алуандылықты
  • Эволюцияны, дамуды және реттелуді (жүйелік тұрақтылық)
  • Құрамбөліктердің (организмдер мен орта факторларының) өзара қарым-қатынасын

Экожүйе — экологияның функциялық бірлік өлшемі. Ең маңыздысы — оның құрамбөліктері бір-біріне ықпал етіп, өзара байланыста жұмыс істеуі.

Экожүйе моделі және зерттеу

Құрлық және су экожүйелерінің құрылымы мен қызметін жан-жақты зерттеген орыс ботанигі В. Н. Сукачев олардың салыстырмалы моделін сызбанұсқа түрінде ұсынған.

Экожүйенің құрамбөліктері

Абиотикалық компоненттер

  • Органикалық қосылыстар: нәруыз, көмірсу, липидтер
  • Бейорганикалық қосылыстар: су және минералды тұздар

Биотикалық компоненттер

  • Автотрофты организмдер: продуценттер
  • Гетеротрофты организмдер: консументтер және редуценттер

Қоректік тізбек және энергия ағыны

Биоценоздағы организмдер арасында тұрақты қоректік тізбектер қалыптасады. Әрбір тізбек өзге тізбектермен байланысып, күрделі қоректік тор түзеді. Бір трофикалық деңгейден келесісіне өткен сайын зат пен энергияның берілуі жүреді, алайда энергияның бір бөлігі жылу ретінде жоғалады.

Экологиялық пирамида

Қоректік тізбек деңгейлері ауысқан сайын биомасса, организмдер саны және энергия қоры азаятыны анықталған. Бұл заңдылықты америкалық зоолог Ч. Элтон зерттеп, сондықтан ол «Элтон пирамидасы» деп аталады.

Сандық пирамида

Организмдердің әр деңгейдегі жеке санының көрсеткішін сипаттайды.

Биомасса пирамидасы

Белгілі бір көлем мен уақыт аралығындағы жалпы құрғақ салмақты көрсетеді.

Энергиялық пирамида

Энергия ағынының қуатын, яғни экожүйенің өнімділігін анықтайды.