Бәрі - бәрі табиғаттың бір бөлігі
Таза табиғат — аман адамзат
Табиғат — адам. Оның тынысы кең, тілі бай. Ауасының шәрбаты қандай, тұнығы қандай! Бірде бұлбұлдай сайрап кетсе, бірде адамдарша сөйлейтіндей әсер қалдырады.
Негізгі ой
Табиғат — ортақ қазына
Құндылық
Аялау және қорғау
Бөлшектері
Өсімдік, жануар, құбылыс
Нәтиже
Тіршілік пен береке
Табиғат — бүкіл тіршілік атаулының алтын ұясы, аялы есігі, қуатты қонысы. Ол — адамзаттың ортақ байлығы: өсімдіктер, жануарлар, таңғажайып құбылыстар мен көркем көріністер — бәрі соның бір бөлшегі.
Әр адамның дүниеге келуі, «Ана» деген сөзді алғаш айтуы, тәй-тәй басып, білімге жол ашуы — табиғаттың кең пейілі мен мейірімі емес пе? Мен де қоршаған ортаның ғажайыптарын көріп, өсімдік пен жануарды танып келе жатқан ұрпақтың бірімін.
Табиғатты аялап, оның игілігін орнымен пайдаланып, күнін көріп жүрген еңбек адамдарына ризамын, алғыс айтамын. Алайда кейбір балалар табиғат — тіршіліктің көзі екенін елемей жатады. Мұндай көзқарас өмірге де, табиғатқа да үстірт қарауға әкеледі.
Көктем — табиғаттың ең көркем мезгілі
Табиғатқа талай ақын жыр арнаған. Сол әсер менің жүрегімде де көктем келгенде жырға айналды.
Өлең
Көктем келді ауылға,
Шелектеп құйды жауын да.
Бұзауы қалып, сиырлар,
Қосылды барып табынға.
Күлімдеп күн де аспанда,
Мейірім нұрын шашқанда.
Бүр жарып мынау тал-дарақ,
Бусанды жібіп тастар да.
Жылғалар салды бір әнді,
Көбелек билеп бұралды.
Балауса сұлу қыз — көктем,
Мезгіл-ау жұртқа ұнамды.
Кең даланы күн шуағына малып, көктем құстардың сайрауымен, жасыл шөптің жаңаруымен, сан алуан гүлдің құлпыруымен ерекше ажарланады. Сарғалдақ, қызғалдақ, бәйшешек, жауқазын — көктем келбетін одан әрі әрлей түседі.
Біздің ауылдың көктемі
Құлпыру
Жеміс ағаштары бүршік атып, жапырақ жайып, гүл ашады. Адамдар аулаларын тазалап, кең дала көз жауын алатындай болып құлпырады.
Құстар әлемі
Бозторғай, қарлығаш, шымшық, сары шымшық, сондай-ақ су құстары — қасқалдақ, тырна, қызғыш, шағала сияқты құстар бірінен соң бірі келіп, дарияның көркін кіргізеді.
Қыстап қалған қарға, сауысқан, қараторғай мен алақарға да өз үнін қосып, ұшып келген құстармен етене араласып кетеді. Көктемде келген құстар Сырдың ғажайып көркіне әнімен үлес қосады.
Қыр үсті — сөзбен айтып жеткізгісіз көрік
Көктемде ауыл көркіне көрік қосатын ерекше бір орын бар: ауыл сыртындағы қыр үсті. Балалар сонда барып қызғалдақ теріп, мәз болып қайтады. Жинаған гүлдерін ата-анасына, әжесіне, құрбы-құрдасына сыйлап, қуанышы еселенеді.
«Көктемнің бір күні — жылға азық»
Ел аузында «Көктемнің бір күні — жылға азық» деген қағида бар. Яғни көктемде төккен теріңнің өтеуі болады. Бұл мезгілді босқа өткізуге болмайды, жас дос.
Неден бастау керек?
Айналаңа зер сал: аулаң, көше бойы қыстайғы күл-қоқысқа толып қалады. Бір-екі күннен соң бүршік жарғалы тұрған тал-терек пен жеміс ағаштары күтім сұрайды. Қыста кесілген ағаштардың орны да бос тұруы мүмкін.
Істер тізімі
- Жұмысты ең алдымен тазалықтан баста: аулаңды, көшеңді ретке келтір.
- Үлкендермен ақылдасып, тал-теректің артық бұтақтарын қырқып, күтім жаса.
- «Бір тал кессең, он тал ек» өсиетін ұмытпа: орнына жас көшет отырғыз.
- Мектебіңде де осындай жұмыстарға ұйытқы бол, ұйымдастыруға атсалыс.
- Бақша егіп, егін салатын үлкендерге қолғабыс жасап, диқаншылықты үйрен.
Неге маңызды?
Үйренгенің — өзіңе пайдалы, істегенің — ата-анаңа медет. Көктем — жер әлемді бусандырып, жанды-жансыз тіршілікті қысқы ұйқысынан оятатын, күнді ұзартатын, тынымсыз тірлікке шақыратын мезгіл.
Табиғатты аялап, қорғау — ортақ міндет. Оны ластанудан сақтап, әрқашан таза ұстау — өз болашағымызды сақтау.
Табиғат туралы лирикалық түйін
Қандай ғажап керемет — табиғат,
Іш, бауырым, пейіл қойшы пайымдап.
Игілігің — көкше көлдер, өзендер,
Сеңгір таулар, гүлді орман, қайың бақ...
Мен сүйемін сылдыраған салқын суды,
Судағы салқындаған үйрек, қазды.
Мен сүйемін күн шығарда көтерілген,
Көгілдір көкжиектегі көкшіл буды.