Бұл міндетті тек кәсіби білімі жетік, құзіретті, бәсекеге қабілетті ұстаздар ғана атқара алады
Мұғалімнің кәсіби құзырлылығы – нәтижелі білім берудің негізі
Еліміздегі білім беру реформалары, соның ішінде 12 жылдық білім беруге көшу, шығармашыл әрі жан-жақты дамыған тұлғаны қалыптастыруға бағытталған жаңа ұлттық үлгіні жасауға жол ашады. Бұл өзгерістер «жалпыға арналған білім» моделінен «әр адамға өмір бойы білім алу» қағидатына көшу қажеттігін айқындайды.
Қазіргі заманда мұғалімнің басты міндеті — ғылым мен техниканың қарқынды дамыған кезеңінде өмір сүруге бейім, қоғам игілігі үшін өзін толық жүзеге асыруға дайын, білімді, шығармашылыққа жақын, құзыретті әрі бәсекеге қабілетті тұлға тәрбиелеу. Мұндай жауапты міндетті кәсіби білімі жоғары, құзыретті және үнемі дамуға ұмтылатын ұстаз ғана тиімді атқара алады.
Құзыреттілік нені білдіреді?
Мұғалімнің кәсіби құзыреттілігі оның білімінің кеңдігімен, педагогикалық шеберлігімен, оқытудың жаңа әдістері мен инновациялық технологияларды меңгеруімен өлшенеді. Мұғалім қаншалықты білімді әрі шығармашыл болса, оның құзыреттілігі де соншалықты кеңейе түседі.
Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігінде құзыр (компетенция) — белгілі бір тапсырманы орындауға қабілеттілік немесе қандай да бір істі жүзеге асыру мүмкіндігі ретінде түсіндіріледі. Латын тілінен аударғанда құзырлылық «өз ісін жетік білу», «танымы мол», «тәжірибелі» деген мағыналарды білдіреді.
Белгілі бір салада құзырлылықты меңгерген адам өз саласына қатысты білім мен біліктілікті ұштастырып, негізді ой-тұжырым жасай алады және тиімді әрекет етуге қабілетті болады.
Құзыр және құзырлылық: ұғымдардың өзегі
Ұғымдардың мәнін тереңірек қарастырсақ, құзыр — тұлғаның белгілі бір пәндер аясындағы білімі, біліктілігі, дағдысы және іс-әрекет тәжірибесімен тікелей байланысты мүмкіндіктерінің жиынтығы. Ал құзырлылық белгілі бір сала бойынша жан-жақты хабардар болуды, кәсіби тұрғыдан білгірлікті және нақты мәселелер төңірегінде беделді, негізді шешім шығара алуды білдіреді.
Кәсіби құзыреттілік — педагогтың тұлғалық қасиеттері мен психологиялық-педагогикалық, теориялық білімінің, кәсіби біліктілігі мен дағдысының, сондай-ақ тәжірибесінің бір арнаға тоғысуы.
Кәсіби құзырлылық құрамындағы негізгі қабілеттер
Бағдарлы құзыреттілік
Азаматтық белсенділік, саяси жүйені түсіну, бағалай білу және елжандылық.
Мәдениеттанымдылық құзыреттілік
Ұлттық ерекшеліктерді тану, өз халқының мәдениетін және өзге ұлттар мен әлем мәдениетін салыстырып, саралай білу.
Оқу-танымдық құзыреттілік
Өз оқу әрекетін ұйымдастыру және жоспарлау, ізденіс-зерттеу дағдыларын меңгеру, талдау жасап, қорытынды шығара білу.
Коммуникативтік құзыреттілік
Адамдармен тиімді қарым-қатынас орнату; мемлекеттік тіл — қазақ тілінде және халықаралық қатынаста шетел тілдерінде сөйлесу дағдылары.
Ақпараттық-технологиялық құзыреттілік
Ақпараттық технологияларды және техникалық құралдарды қолдана білу; ақпаратты өз бетінше іздеу, таңдау, талдау және өңдеу.
Әлеуметтік-еңбек құзыреттілігі
Әлеуметтік-қоғамдық жағдайларды талдау, шешім қабылдау, түрлі өмірлік жағдаяттарда жеке тұлға мен қоғам мүддесіне сай әрекет ету.
Тұлғалық өзін-өзі дамыту құзыреттілігі
Отбасылық еңбек, экономикалық және қоғамдық-саяси қатынастар салаларында белсенді білім мен тәжірибені қалыптастыру және үздіксіз өзін жетілдіру.
Қорытынды
Нәтижелі білім беру мұғалімнің кәсіби құзырлылығына тікелей байланысты. Білім, тәжірибе, жаңашылдық және тұлғалық даму біріккен кезде ғана ұстаз оқушыны өмірлік дағдылары қалыптасқан, шығармашыл әрі бәсекеге қабілетті тұлға ретінде тәрбиелей алады.