Ертең кім
Тренингтің кіріспе сөзі
Құрметті мектеп түлектері, сіздер — Қазақстанның болашағысыздар. Болашақ бүгіннен басталады. Кеше ғана балғын бала едіңдер, ал бүгін үлкен додаға дайын, жарауы жеткен тұлпардай алдарыңда тұрған сынға бет алып тұрсыңдар.
Алдарыңда үлкен мақсат пен маңызды міндеттер күтіп тұр. Асар белестерің көп, шығар биіктерің биік болсын. Еңбек еткеннің бағы жанады. Халқымыз айтқандай, «Талаптыға нұр жауар».
Бұл тренингтің негізгі өзегі — өзіңді тану, өзіңе сену және стресс жағдайында сабыр сақтай отырып, әрекетті дұрыс жоспарлау.
Тренинг кезеңдері
I. Психологиялық дайындық және ұйымдастыру
1) «Мен қалаған есім»
Мақсаты — оқушылардың өзін жайлы сезінуін күшейту және тренингке белсенді қатысуына жағдай жасау.
Өткізу ережесі
12 оқушы ортаға шығып, шеңбер құрып тұрады. Әр оқушы өзіне қалай аталғанын ұнататынын айтады.
- Ата-анаң сені қалай атағанын ұнатасың?
- Сыныптастарың сені қалай атағанын ұнатасың?
- Мұғалімдер сені қалай атағанын ұнатасың?
- Достарың сені қалай атағанын ұнатасың?
Рефлексия сұрақтары
- Сені солай атағанда өзіңді қалай сезіндің?
- Сыныптастарыңның да сені солай атағанын қалайсың ба?
- Мұғалімдерден де сені солай атауын сұрағың келе ме?
Талқылаудан кейін оқушылар орындарына отырады.
II. Негізгі бөлім: өзін бағалау және стресс басқару
2) «Өзіңді-өзің бағалау» тесті (Дембо–Рубинштейн әдістемесі)
Түсіндірме: оқушыларға тест парақшасы беріледі. Әр қасиетті 100 балдық шкала бойынша бағалап, өз деңгейін белгілейді. Соңында барлық балл қосылып, 7-ге бөлінеді — орташа мән есептеледі.
Бағаланатын 7 қасиет
- 1 Денсаулық
- 2 Ақыл-ой, қабілет
- 3 Мінез
- 4 Бақыттылық
- 5 Ұқыптылық
- 6 Ішкі жан дүниесі
- 7 Сенімділік
Өзін-өзі бағалау төмен
Өз мүмкіндігіңді тым төмен бағалауың мүмкін. Сыртқа байқалмаса да, ішкі сенім әлсірейді. Есіңде болсын: сенің әлеуетің өзің ойлағаннан жоғары болуы ықтимал.
Өзін-өзі бағалау тепе-тең
Өзіңді реалистік тұрғыда бағалайсың, күшті және әлсіз тұстарыңды дұрыс түсінесің.
Өзін-өзі бағалау аса жоғары
Өз мүмкіндігіңді асыра бағалауға бейім болуың мүмкін. Бұл кейде қарым-қатынаста қиындық тудыруы ықтимал.
3) «Мен кіммін?» әдістемесі
Мақсаты — оқушының өзін-өзі түсінуін тереңдету: «Кеше кім едім? Бүгін кіммін? Ертең кім боламын?» сұрақтары арқылы өзін кіммен сәйкестендіретінін анықтау.
Өткізу тәртібі
12 оқушы ортаға шығып, шеңбер құрады. Бір шетінен бастап әрқайсысы қысқа әрі нақты түрде «Мен кіммін?» деген сұраққа жауап береді. Психолог қиналған оқушыға жетекші сұрақтар қояды. Соңында айтылған жауаптарға қысқаша қорытынды жасалады.
4) «Стрессті қалай жеңуге болады?» ойыны (шарлармен жұмыс)
Бұл жаттығу стресстің қалай жиналатынын және оны қауіпсіз түрде қалай «босатуға» болатынын көрнекі түрде түсіндіреді.
1-кезең: Жиналған қысым
- Әр оқушыға шар беріледі.
- Психолог сұрайды: «Қандай жағдайда ашуланасың/жынданасың?»
- Оқушы өз жағдайын айтып, шарын үрлей береді.
- Шар қатты керілген кезде оны жарып жібереді.
Мағынасы: айтылмаған эмоция жинала берсе, бір сәтте «жарылысқа» әкелуі мүмкін.
2-кезең: Түсіндіру және бәсеңдету
- Оқушыларға екінші шар таратылады.
- Сол ситуациялар қайталанып айтылады, шар үрленеді.
- Содан соң мәні өзгертіліп түсіндіріледі: ата-ана мен мұғалімнің талап қоюы — жақсылық тілеуден.
- Оқушылар шардың желін ақырындап шығарады.
Мағынасы: түсіндіру, қабылдау және тыныш әрекет ету — қысымды қауіпсіз түрде азайтады.
Рефлексия
«Бұл ойыннан қандай ой түйдіңдер?» — оқушылар өз пікірін бөліседі.
III. Қорытынды бөлім
Стресс осылай жиналады. Егер ол көбейе берсе, денсаулыққа, ҰБТ-ға дайындыққа және жалпы психологиялық тұрақтылыққа зиянын тигізеді. Сондықтан жағымсыз эмоция тудыратын сөздер мен жағдайларды дұрыс қабылдап, өзіңді басқаруды үйрену маңызды.
Жылы тілек шеңбері
Барлық оқушы ортаға шығып, шеңбер құрады. Жарқыраған күннің шуағы астында тұрғандай елестетіп, бір-біріне ҰБТ-ға байланысты тілек айтады. Тілек шеңбер бойымен кезекпен беріледі.
Алдарыңда үлкен сын, намысты дода тұр. Сол сынға әрқашан сеніммен барыңдар. Бақыт — үздіксіз бір күй емес; ол бақытты секундтерден, минуттардан, сәттерден құралады. Сол сәттерді сезіне білсек, өміріміз мәнді болады.
Қорытынды ұран
Бір-біріңнің қолдарыңды ұстап, жоғары көтеріңдер де, барлығың бір дауыспен айтыңдар: «Біз ҰБТ-ға сеніммен барамыз!»