Қазақша рефераттар

Сабақты дамыту

Әдебиет (11-сынып): сабақ тақырыбы және бағыт-бағдар

Бұл сабақ Сәбит Мұқановтың «Сұлушаш» поэмасындағы образдар жүйесін талдауға арналады. Негізгі назар поэманың композициялық құрылымын меңгерту арқылы кейіпкерлердің мінезі, әрекет себептері және әлеуметтік орта әсерін тануға аударылады.

Сабақтың мақсаты

Оқушыларға поэманың композициялық құрылымын меңгерте отырып, образдар жүйесін терең талдату.

Міндеттері

Білімділік

Поэманың композициялық құрылымын меңгерту арқылы ақынның тіл шеберлігіне назар аударту.

Дамытушылық

Әдеби сөйлеуді дамыту, ой-өрісті кеңейту, шығармашылыққа жетелеу, мәтінмен жұмыс түрлеріне машықтандыру.

Тәрбиелік

Адамгершілікке, адалдыққа тәрбиелеу; өз ойын ашық айтып, көркем әрі еркін сөйлеуге, мәнерлеп оқуға дағдыландыру; ізденімпаздыққа баулу.

Сабақтың типі, түрі, көрнекілігі және әдістері

Типі
Іскерлік пен дағдыны қалыптастыру.
Түрі
Дамыта оқыту элементтерін пайдалану.
Көрнекілігі
Кесте (таблица).
Әдістері
Сұрақ-жауап, мәнерлеп оқу, талдау, пікірталас.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушыларды топқа бөлу.
  • Бағалау талаптарын және сабақтағы жұмыс тәртібін түсіндіру.

II. Үй тапсырмасын сұрау

  1. 1. «Сұлушаш» поэмасы қандай мәселені көтереді?
  2. 2. Поэма оқиғасы кімдердің төңірегінде өрбиді?
  3. 3. «Сұлушаш» поэмасына ұқсас шығармаларды атаңыз: «Қалқаман–Мамыр», «Қамар сұлу», «Қыз Жібек», «Қозы Көрпеш–Баян сұлу», «Еңлік–Кебек».

III. Сабақты дамыту: идея, тақырып, композиция және образдар

Сәбит Мұқанов «Сұлушаш — өлеңмен жазылған роман» деген ой айтады. Поэмадағы негізгі оқиғалар Алтай мен Сұлушаш айналасында өрбиді: екі жастың сүйіспеншілігі, бір-біріне деген махаббаты жырланады.

Трагедия Сұлушаштың Алтайдан айырылуынан басталады. Екі жастың албырт сезімін феодалдық үстем күш аяққа таптап, олардың бас бостандығына шек қояды. Ақыры қуғын-сүргін көрген Алтай мен Сұлушаш қайғы мен қасіреттен құса болып, азапта көз жұмады.

Негізі

Шығарма халықтық «Сұлушаш» эпосының желісіне сүйеніп жазылған. Жазушының бала кезден халық эпостарын жаттап өсуі осы бағытқа ықпал етеді.

Авторлық өңдеу

Автор эпостық желіні негізге ала отырып, кейіпкерлерді өз дәуірінің әлеуметтік ортасымен байланыстыра бейнелейді. Негізгі кейіпкердің прототипін нақты бір тұлғамен дәлелдеу әрдайым оңай емес.

Идеясы
Әлеуметтік теңсіздіктің жастардың бас бостандығына бөгет болуы.
Тақырыбы
Тарих шындығы мен махаббат шындығының тоғысы.

Мәтінмен жұмыс

  1. 1. Алтай мен Сұлушаштың кездескен тұсын оқыңыз.
  2. 2. Алтай ән салған сәттегі табиғат көрінісін талдаңыз.
  3. 3. Күйеудің ұрын келер сәтінде ауа райы қалай құбылады? Қысқаша сипаттаңыз.

Топтық жұмыс: кейіпкерлерге қысқаша мінездеме

1-топ

Сұлушаш

2-топ

Қайсар

3-топ

Алтай

Кеспе қағаздары: бағытталған тапсырмалар

1-оқушыға

Қандай кәсіп суреттелген?

Желіде жүр сауыншы көнек іліп,
Кеудесі ашық, шынтақтан түгел жеңі...
Пісілді күрт-күрт етіп қара саба,
Даусына жаңғырықты мидай дала.
Иіндеп саба-саба жиған іркіт,
Асылып жер ошақта қайнады құрт...

2-оқушыға

Алтай мен Қайсар қандай кәсіппен айналысады? Қазіргі таңда сол кәсіпке тең деп қай мамандықты атар едіңіз?

Сабақты бекіту: ой қорыту сұрақтары

  1. 1. Үш жастың тағдыры сізге қандай ой салды? Қазіргі өмірмен салыстырып жауап беріңіз.
  2. 2. Прототип дегеніміз не?

«Сұлушашты сенің алтын шашыңа арнадым, Мәриям». — С. Мұқанов

Сабақты қорытындылау

Авторлық түсіндіру бойынша, Мұқанов Алтай бейнесін «құлдың баласы, өмірі кісі есігінде мехнат көрген батырақ» ретінде даралайды. Ал Сұлушаш — әлеуметтік шектеулерге сыймай, сүйіктісімен бірге елден жырақ кетіп, тауға паналауға мәжбүр болған бейне. Жазушы Қайсар мен Ермек сияқты кейіпкерлерді де өзі қосып, сюжеттік желіні кеңейткенін атап өтеді.

«Мен маңғаз Алтайды құлдың баласы, өмірі кісі есігінде мехнат көрген батырақ еттім. Құлдың баласына ғашық Сұлушаш сүйіктісімен елге сыймай, тағы тауға барып паналаған болып шықты. Қайсар, Ермектерді жанымнан қостым да, сюжет құрдым». — С. Мұқанов

Үй тапсырмасы және бағалау

Үйге тапсырма

Шығармадағы әдет-ғұрыптарды анықтап, жазып келу.

Бағалау

Топтық және жеке жауаптардың сапасы, мәтінмен жұмыс, талдау тереңдігі және пікірталасқа қатысу белсенділігі бойынша бағаланады.