Оқушының қисынды ойлау қабілетін дамыту
Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы, Үштөбе ауылы
Өкпеті орта мектебі КММ, бастауыш сынып мұғалімі: Райгүл Искакова
Сабақ тақырыбы: Логика – қисынды ойлау
Сабақ мақсаты
- 1 Танымдық тапсырмаларды шешу тәсілдерімен таныстыру.
- 2 Оқушының қисынды ойлау қабілетін дамыту, ақыл-ойды дамыту үдерістерін іске асыру.
- 3 Ынтасын арттырып, пәнге қызығушылығын дамыту; аңғарымпаздық пен байқағыштық қабілеттерін күшейту.
Әдіс-тәсілдер
- Зерттеу және талдау
- Ойын түрлерін қолдану
- Пікірлесу және біріктіру
Көрнекілік
- Сызба және дидактикалық материалдар
- Телекөрсетілім / интербелсенді көрсетілім
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың назарын сабаққа аудару, жұмыс ырғағын қалыптастыру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
«Сиқырлы шаршылар» тапсырмалары тақтаға ілінеді. Оқушылар орындаған жұмыстарын оқып, бірге тексереді.
III. Ерекше формат: «Келісім-шарт поезы»
Бүгінгі сабақ әдеттегіден өзгеше: логикадан сыныптан тыс форматта өтеді. Сабақты бастамас бұрын ортақ «келісім-шарт» жасалып, барлығы оны қолдайды.
Келесі кезең: Ой-ашар
Бұл бөлімде сұрақтарға жылдам әрі нақты жауап беру қажет.
Ой-ашар сұрақтары
1-қатар
- Барлық қабырғалары тең фигура.
- Өсімдік өсетін жердің беткі қабаты.
- Екі ішекті музыкалық аспап.
- «Абай жолы» эпопеясының авторы.
- Білім ордасы.
- Есеп үйрететін пән.
- Екі жағы тұйықталған сызық.
- Ең кіші екі таңбалы сан.
- 5-ті 9-ға көбейт.
- Екіге бөлінетін сандар қалай аталады?
2-қатар
- Үш қабырғасы бар фигура.
- Жерден қазылып алынып, адам қажетіне жарайтын тау жынысы.
- Ұрмалы аспап.
- «Көксерек» әңгімесінің авторы кім?
- Оқушының мектептегі орны.
- Әріп үйрететін пән.
- Бір ұшы тұйықталған сызық қалай аталады?
- Ең үлкен екі таңбалы сан.
- 6-ны 8-ге көбейт.
- Екіге бөлінбейтін сандар қандай сандар?
Санау тарихы: логикаға апарар жол
Бүгінгі сабақта логикалық тапсырмаларды шешу тәсілдерін қарастыратындықтан, логиканы математиканың бір бөлігі ретінде түсінеміз. Бұл сала көбіне ойлауға негізделеді: тапсырмадан дұрыс қорытынды жасап, дәлелдей алсақ — мәселені логикалық тұрғыда шештік деп есептейміз.
Неліктен сандар маңызды?
Сандар бізді жан-жақтан қоршайды: уақытты, күнді белгілеу, өлшеу, санау, жоспарлау, болжау — бәрі математикамен байланысты. Сандарсыз қолдағы бар нәрсені де, қанша қажет екенін де нақты айта алмаймыз.
Алғашқы санау қалай басталды?
Адамдар алғаш санай бастағанда қол саусақтарын пайдаланған. Он саусақтың негізінде ондық жүйе қалыптасты. Ғасырлар бойы адамзат дене мүшелерін есептеудің түрлі тәсілі ретінде қолданған.
Қызықты дерек: Жаңа Гвинея тәжірибесі
Жаңа Гвинея аралдарында тұратын кейбір қауымдар санауды шынашақтан бастаған. Олар адам денесін 27 мүшеден тұрады деп есептеп, кей сандарды мүшелермен байланыстырған: 14 — мұрын, 27 — бір адам, ал 40 — бір адам және оң жақ көз ретінде түсіндірілген.
Логика дегеніміз не?
«Логика» сөзі грек тіліндегі logos (ойлау, ақыл-ой, түсіндіру) ұғымымен байланысты. Логика — дәлелдеу мен теріске шығарудың белгілі бір әдіс-тәсілдерін қарастыратын ғылыми теориялар жиынтығы.
Ауызша ойлау
Ақпаратты тез қабылдап, жылдам талдай алу қабілеті.
Эмоционалдық ойлау
Сезгіштікке сүйеніп, өмірлік жағдайларды тиімді бағамдау.
Шығармашылық ойлау
Қиялды пайдаланып, тың идея ұсыну (ақындар, жазушылар).
Математикалық ойлау
Сандық заңдылықтарды көріп, есепті дәл шешу (вундеркиндтер).
Ойлаудың кеңдігі
Түрлі жағдайларды ойша елестетіп, балама жолдарды қарастыру.
Логикалық тапсырмалар
1-тапсырма: Үш цифрдан алты сан құрастыру
Кез келген 3 цифрды алып, солардан үш таңбалы 6 сан жазыңыз. Мысалы, 2, 3, 5 цифрларынан:
235, 253, 325, 352, 532, 523
235+253+325+352+532+523 = 2220
Осы қосындыны цифрлардың қосындысына бөліңіз: 2+3+5=10.
2220 ÷ 10 = 222. Бұл нәтиже кез келген үш цифрға қатысты орындалады.
Оқушыларға өз бетімен орындауға уақыт беріледі, соңында жұмыстар тексеріледі.
2-тапсырма: 11-ге тез көбейту тәсілі
Мысал: 34 × 11. Екі таңбалы санның цифрларын шетке жазып, ортасына олардың қосындысын қоямыз:
34 × 11 = 374
Мұнда 3 жүздік орнына, 4 бірлік орнына жазылады, ал ортаға 3+4=7 қойылады.
Егер цифрлар қосындысы 10-нан асса, разряд ауыстыру орындалады:
65 × 11 = 715
Бірлік: 5. Қосынды: 6+5=11. Ондыққа 1, ал жүздікке 6+1=7 жазылады.
Оқушыларға осы тәсілмен бірнеше мысалды өздері орындап көру тапсырылады.
Сергіту сәті
Тақтаға геометриялық фигура ілінеді. Оқушылар фигурадан қанша үшбұрыш және қанша төртбұрыш бар екенін анықтайды.
Жедел есте сақтау қабілетін дамыту жаттығулары
1-тапсырма: Сөздерді есте сақтау
Бірнеше сөз жазылған плакат көрсетіледі. Оқушылар бірнеше секунд қарап, есте қалған сөздерді жазады.
Қорытынды өлшем: 8 сөзден артық есте сақталса — тапсырма сәтті орындалған.
Әдеттен тыс сөздер жақсырақ жатталады, себебі ми жаңа әрі ерекше ақпаратқа көбірек назар аударады.
2-тапсырма: Көру жады
17–18 зат көрсетіледі. Егер 9–10 зат есте қалса — бұл қалыпты көрсеткіш.
Ұсынылған заттар аса маңызды болмағандықтан, есте сақтау қиындау болуы мүмкін.
3-тапсырма: Сандарды есте сақтау
Сандарды есте сақтауда көбіне 7 саны тез жатталатыны байқалады. Егер берілген тізімнен 8 сан есте сақталса — қалыпты деңгей.
4-тапсырма: Интербелсенді көрсетілім
Интербелсенді тақтадан қысқа көрініс көрсетіледі: дүкенге келген балаға қатысты есеп. Оқушылар есепті шығарып, өз ойларын айтады және шешімін дәлелдейді.
Қорытынды және бағалау
Сабақ М.В. Ломоносовтың сөзімен түйінделеді:
«Ақыл-ойды тәртіпке келтіретін — математика».
Демек, логика — қисынды ойлау. Ойлай білейік, дәлелдей білейік, дұрыс қорытынды жасай білейік.