Ата - анамен мектеп мұғалімдерінің негізгі мақсаты оны саналы азамат етіп тәрбиелеп өсіру
Бала тәрбиесіне мән берейік
Бала мектепке келген сәттен-ақ оның үйде алған тәрбиесінің әсері бірден байқалады. Ол үйде көргенін мектепте де қайталауға бейім. Сондықтан ата-ана мен мектеп мұғалімдерінің ортақ мақсаты — баланы саналы азамат етіп тәрбиелеу, қоғамға пайдасын тигізетін, жоғары идеялы, отаншыл, адамгершілігі мол тұлға ретінде қалыптастыру.
Практикалық қадам
Баланың оқу-тәрбиесіне қатысты мәселелерді дер кезінде шешу үшін ата-ана сынып жетекшісімен үнемі байланыста болып, кездесіп тұрғаны дұрыс.
Отбасындағы қарым-қатынастың әсері
Отбасы ішіндегі қарым-қатынас балаға айрықша ықпал етеді. Сүйіспеншілік пен татулыққа негізделген өзара сыйластықты көріп өскен бала өзін тыныш әрі бақытты сезінеді. Ата-ананың мейірімді еркелетуі балаға қуаныш сыйлап, оның эмоционалдық қауіпсіздігін күшейтеді.
Жақсы орта не береді?
- Ішкі тыныштық пен сенім
- Жауапкершілікті қабылдау қабілеті
- Ашық сөйлесу мәдениеті
Жағымсыз орта нені күшейтеді?
- Мазасыздық пен ішкі қысым
- Өшпенділік пен агрессияға бейімділік
- Сенімсіздік, тұйықтық
Ата-ана арасындағы бір-бірін құрметтемеу, ұрыс-керіс және үлкендердің жөнсіз әрекеттері балаға кері әсер етіп, оның жан дүниесінде ауыр із қалдыруы мүмкін.
Тәрбиедегі бірізділік: екіұдай талаптың қаупі
Егер ата-ананың тәрбиелеу әдістері үйлеспесе — мысалы, анасы рұқсат етпегенге әкесі рұқсат берсе немесе керісінше; не әрқайсысы балаға әртүрлі талап қойса — тәрбие екі арнаға бөлінеді. Мұндай жағдайда бала өзіне тиімді «жақтасын» іздеп, кімнен оңай тапсырма алатынын байқап, соған жүгінуге үйренеді.
Бұл неліктен қауіпті?
Бала ата-анасының осал тұстарын пайдалануға тырысып, бірте-бірте екіжүзділіктің жағымсыз әдетіне дағдылануы мүмкін. Бірізділік пен ортақ талап — баланың мінезін түзейтін ең мықты тетік.
Жас ерекшелігі: талап та, міндет те бірге өссін
Әр жаста баланың ақыл-ойының жетілу деңгейін ескерген жөн. Балаға шамадан тыс, қолынан келмейтін талап қою да дұрыс емес; дәл сол сияқты «әлі жас қой» деп оның дамуын қолдан тежеп тастау да қате. Бала өсіп, ой-санасы жетілген сайын талап та, сенім де, жауапкершілік те қатар артқаны дұрыс.
Жауапкершілік қағидасы
Бала өз қылығына жауап беруге тиіс. «Жаспын ғой, кешіре салады» деген күтініс қалыптаспау керек.
Міндеттің өсуі
Баланың атқаратын міндеттері жасына сай күрделеніп отырса, оның жауапкершілік сезімі нығаяды.
Тәрбиенің құралдары: мейірім мен талаптың тепе-теңдігі
Ата-ананың тәрбиелік ықпалы сан алуан жолмен жүзеге асады. Халық даналығы: «Әкенің балаға деген сезімі таудай биік, ананың сезімі мұхиттай терең» дейді. Ендеше әр ата-ана баласына сондай терең сезім мен сенім ұялата білуі керек.
Маңызды шекара
Тәрбиеде көтермелеу, тыйым салу, иландыру қажет. Кей жағдайда әділ жаза да орынсыз емес. Бірақ баланың адамгершілік қасиетін қорлап, ұрып-соғуға мүлде болмайды.
Бақытты отбасы және баланың болашағы
Бала — болашағымыз. Ешкім баласының болашағы жаман болсын деп тілемейді. Сол үшін кей ата-ана «ертелі-кеш олай етпе, бұлай етпе» деп бәрін бақылап, бар күшін жұмсайды. Алайда тек тыйымға сүйенген тәрбие күткен нәтиже бермей қалуы мүмкін.
А. С. Макаренко
«Ғажайып бала тек бақытты ата-аналарда ғана болады. Сондықтан баламыз жақсы болсын десеңіздер, бақытты болыңыздар».
Қазақ халқы: «Әкеге қарап ұл өсер, шешеге қарап қыз өсер» дейді. Баланың бойындағы мінез, әдеп, сөйлеу мәдениеті — ең алдымен үйдегі үлгінің айнасы.
Абай көрсеткен бағдар: бес нәрсеге асық бол
Ұрпақ тәрбиесіне қатысты «мына ережелерді міндетті түрде біл» деп біржақты айту қиын. Дегенмен Абайдың өсиеті ойлануға жетелейді: «Адам болам десеңіз, бес нәрсеге асық бол, бес нәрседен қашық бол». Ұмтылатын бес қасиет — талап, еңбек, терең ой, қанағат, рақым.
Нәтиже
Осы құндылықтар бала санасында орнықса, жасөспірім қоғам алдындағы парызын тереңірек ұғынады.
Қорытынды: бүгінгі талап биігінен қарайық
Әр дәуірде тоғышар әкелер де, тоғышар балалар да болған. Бірақ жақсыдан алар өнеге — жастарға бағыт беретін жарық жұлдыз. Бала тәрбиесі ата-анаға қиындық әкелуі мүмкін, алайда ол мақсатқа бағытталып, шебер әрі ойлы жүргізілсе, ата-анаға зор бақыт сыйлайды.
Қазақта: «Алдыңғы жақсы артқы жасқа тәлім айтса, ел болғаны» дейді. Ендеше бүгінгі балаға аға ұрпақтың игі өнегесін үйрете отырып, өткеннің көзімен ғана қарамай, бүгінгі талап пен тағылымның биігінен қарайық.