Хайуанатқа жасаған қиянатың, Бауырыңа жасаған опасыздық
Сабақ тақырыбы
Қадыр Мырзалиевтің «Қызыл кітап» поэмасы.
Сабақ мақсаты
Поэмада суреттелген хайуанаттар әлемі мен табиғатты қорғау мәселесіне қатысты оқушылардың өз көзқарасын ортаға салып, пікірін ғылыми деректермен дәлелдей білуіне, қысқа әрі нұсқа сөйлеу мәдениетін қалыптастыруға бағыттау.
Тәрбиелік мақсаты
Табиғатты сүйе отырып, оны қорғай және аялай білуге тәрбиелеу; табиғаттың жанашыры, қорғаны болуға шақыру.
Дамытушылық мақсаты
Ізденіс пен ғылыми-зерттеу дағдысын дамыту, өз пікірін қорғау қабілетін нығайту, шешендік өнер элементтерін жетілдіру.
Сабақ форматы
- Сабақ әдісі
- Пікір-сайыс, пікірталас.
- Сабақ түрі
- Пікір-сайыс сабағы.
Көрнекіліктер
- Табиғат көріністері бойынша суреттер
- Жануарлар мен құстардың бейнелері
- Дәрілік шөптер суреттері
- Тақырыпқа қатысты кітаптар
Сабақ барысы
Ұйымдастыру
- Оқушылар екі топқа бөлінеді.
- Әр топ өз тақырыбы бойынша дәлелдері мен кілт сөздерін жүйелейді.
- Сайысты жақтаушы топ бастайды.
Пікір-сайыстың өзегі
Сабақта екі ұстаным салыстырылады: табиғатты қорғау мен оның байлығын тиімді пайдаланудың шегі; табиғат игілігінің адам қажетіне жұмсалуы және жауапкершілік мәселесі. Оқушылар ойларын дерек, мысал және құндылықтар арқылы дәлелдеуге талпынады.
Жақтаушы топ
Қорғау ұстанымыМақсаты — қоршаған ортаны, табиғат қойнауындағы байлықты үнемдеп әрі тиімді пайдалану; табиғат қорғаушысы болуға үндеу; құрып бара жатқан хайуанат түрлерін атап, қоғам назарын аударту.
Тақырып
«Қызыл кітап — хайуанатқа берілген қызыл мандат»
Кілт сөздер
- 1 Хайуанатқа жасаған қиянатың — бауырыңа жасаған опасыздық.
- 2 Бүгін кептер атқандар ертең ердің кеудесіне тапанша тіремей ме?!
- 3 Алсақ солай барлығын майып етіп, тағар бізге болашақ айып етіп...
Даттаушы топ
Пайдалану ұстанымыҰстанымы — Жер-ана адамды асыраушы; табиғат — ананың байлығы, ол адам игілігіне қызмет етуі тиіс. Дегенмен табиғат игілігін дұрыс пайдалану жауапкершілігі де назарға алынады.
Тақырып
«Табиғат — ана қойнауындағы құт-береке адам игілігіне жаратылған»
Кілт сөздер
- 1 Туған жер — алтын бесік, асыл анам, ауаңмен, ақ сүтіңмен асыраған.
- 2 Жер-ана, сенсіз өмір жоқ, гүлдесең болды, көңіл тоқ.
- 3 Ей, замандас! Ең алдымен досыңды ұқ: досың — жер, су, мөлдір ауа, өсімдік.
Жақтаушы топтың дәлелдері
Қойшыбай Қанағат
1-дәлел
«Табиғат адамға қызмет етуі керек» деген пікірмен толық келісе алмаймын. Табиғат адам қолымен жасалмаған; керісінше, адамнан бұрын пайда болған. Адам өмірі табиғатқа тәуелді: ауа, су, топырақ болмаса тіршілік те жоқ.
Табиғат — қатал да байыпты жүйе. Табиғатта бәрі өз орнымен; қателікті көбіне адам жасайды. Адамзат ежелден өз мүддесі үшін табиғат байлығын пайдаланып келеді, бірақ оны «бағындыру» мақсаты экожүйеге әсер етпей қалған жоқ.
Негізгі тұжырым
Табиғатты шексіз байлық деп қабылдау — орны толмас зиянға алып келеді: пайдалы өсімдіктер мен аң-құстардың кейбірі жер бетінен мүлде жоғалып кетті.
Ғылыми дерекке сүйенсек, орман ішіндегі ағаштардың әрбір шаршы метр жапырағы 5–6 г шаң-тозаң ұстайтыны анықталған. Сондықтан орманды қорғау — адамның өз тынысын қорғауы. Халықтың «Жасыл желек — қаланың өкпесі» деуі бекер емес.
Оразалиева Айжан
Қосымша ой
Қазір Қазақстанда жануарлар саны азайып барады. Арқар мен киікті атып, мүйізін шетелге сату; бекірені аулап, уылдырығын ақшаға айналдыру сияқты әрекеттер жиілеп кетті. Ақшаға құныққан адам үшін қасиетті ұғымдардың қадірі төмендейді.
Дәстүрлі дүниетанымда қазақ халқы төрт түлікті, аң-құсты киелі деп құрметтеген. Кейбірі тұмсық, тырнақ сияқты белгілерді көз тиюден сақтайды деген наныммен іліп жүрген. Басқа халықтарда да ұқсас ұстаным бар: мысалы, үнділер сиырды қасиетті санайды.
Үндеу
Қазақстанды барысқа теңеу де бекер емес: барыс — сұлу, епті, алғыр, ержүрек, текті аң. Демек, табиғат-Ананы аялап, қорғау — ұлттың болашағын қорғау.
Қорытынды пікір
Пікір-сайыс барысында оқушылар «табиғат — ана, адамды асыраушы» деген ойды әр қырынан талдап, өз ұстанымдарын дәлелмен бекітуге тырысты. Нәтижесінде табиғатты тиімді пайдалану мен оны қорғау бір-біріне қарсы емес, керісінше, жауапкершілік пен мәдениетке сүйенген ортақ міндет екені айқындалды.