Отбасындағы тәрбиенің жауапкершілігін сезіне, түсіне білу
Отбасындағы тәрбие түрлері және оның баланың дамуына әсері
Тәрбиелеуде негізгі орын, әрине, отбасыға беріледі. Дегенмен мемлекет те бұл мәселеден шет қалмауы керек.
— Н. Ә. Назарбаев
Қоғамдық өзгерістер және отбасы тәрбиесінің әлсіреу себептері
Еліміз егемендік алған уақыттан бері қоғамда көптеген өзгерістер болды. Соңғы жылдары нарықтық экономиканың қарқынына ілесу қиынға соғып, жұмыссыздық артты. Көптеген отағалар жұмыссыз қалып, аналар базар жағалап кетті. Соның нәтижесінде кейбір отбасыларда әкенің беделі төмендеп, бала тәрбиесіне бөлінетін уақыт пен назар азайды. Бұл жағдай тәрбие сапасының әлсіреуіне, тіпті кейде баланың еріксіз “қолдан шығып”, орны толмас олқылықтарға ұрынуына әкеліп соғуда.
Нәтижелері
Ажырасудың көбеюі және толық емес отбасылар санының артуы.
Отбасылық дағдарыс
Отбасындағы қарым-қатынас әлсіреп, тұрақсыздық күшейеді.
Тәрбие сапасы
Тәрбиенің жүйесіздігі мен тиімділігінің төмендеуі байқалады.
Қазіргі отбасындағы қайшылық: назар бар, бірақ бағыт әрдайым дұрыс емес
Бүгінде көптеген отбасылар баласына ерекше назар бөле бастады. Алайда кейбірі шектен шығып, беріліп жатқан тәрбиенің дұрыс-бұрысын айыра алмай, адасып жатады. Мұндай жағдайда баланың мінез-құлқында ашушаңдық, тілазарлық, өз дегенімен жүру сияқты түсініксіз ерекшеліктер байқалып, ол теріс тәрбиелік тәсілдердің “жемісіне” айналуы мүмкін.
Өзекті міндет
Бала тәрбиесімен қатар ата-ананы да сапалы түрде қолдап, тәрбиелік сауатын бірге арттыру.
Сапалы отбасылық тәрбиенің шарты: бірізді талап пен ортақ жауапкершілік
Сапалы отбасылық тәрбие ата-ана мен ұстаздардың, мектеп психологтарының және оқушылармен жұмыс жүргізетін басқа да мамандардың бірлескен күшінсіз толық жүзеге аспайды.
1) Талаптардың үйлесуі
Балаға отбасы мен мектеп қоятын талаптар, ұстанымдар және тәртіптік нормалар бір-біріне қайшы келмеуі тиіс. Бұл үшін ата-анамен тығыз байланыс орнатып, мектеп тәрбиесі туралы оң пікір қалыптастыру маңызды.
2) Ата-ананың білімін көтеру
Бала тәрбиесіне жауапкершілікпен қарайтын ата-аналардың өзі де білімін жетілдіруге мұқтаж. Бұл ретте білім беру ұйымдарының қызметкерлері ұтымды қолдау көрсете алады. Қай жерде жүрсек те мектеп тәрбиесі туралы оң көзқарасты сақтау — ортақ міндет.
Ата-ананы тәрбиелеу деген не?
Бұл — ата-ананың өз міндетін сапалы орындауына көмек көрсету. Негізгі мақсат — ата-ананың өз сезімі мен тәрбиелік мақсаттарын саналы түсінуіне, сондай-ақ баласының үйлесімді тұлға болып қалыптасуы үшін өз әрекеттерін бақылап, түзетіп, қажет кезде өзгеріс енгізе алуына ықпал ету.
Ата-ана мінез-құлық стильдері және олардың балаға әсері
Индифференттік (немқұрайлы) тәрбие
Шектеу аз, байланыс әлсіз, жауапкершілік формалды деңгейде
Сипаттамасы
Мұндай ата-аналар баласына нақты шектеулер қоймайды, көбіне өз жеке мәселелерімен айналысып, қарым-қатынасқа жабық болады. Баланың ішкі жан дүниесі оларды терең толғандырмайды. Олардың түсінігінде “баланың тамағы тоқ, киімі бүтін, мектепке барып жүрсе — ата-аналық парыз орындалды” деген ұстаным басым.
Кейде олар жазалау мен ынталандыруды қатар қолданады, бастысы — бала ата-анаға кедергі келтірмесе болғаны.
Негізгі әдіс
Қаталдық пен “аялы алақанды” алма-кезек қолдану, жүйелі түсіндіру мен тұрақты қолдаудың жетіспеуі.
Салдары
- Ішкі сырын жасыруға бейім болады, құпиясы көп болуы мүмкін.
- Үнемі сақ жүріп, сенім артуы қиындайды.
- Өз ойын анық білдіруі әлсіреп, дербестігі төмендеуі ықтимал.
- Эмпатиясы төмендеп, шынайы жанашырлық танытуы қиындауы мүмкін.