Жастар - біздің болашағымыз
Кіріспе: Оқушыларды салауатты өмірге тәрбиелеу
Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына кіруі жөніндегі стратегиялық міндетті жүзеге асыруда халық денсаулығы шешуші мәнге ие. Қазіргі кезеңде әлеуметтік жағдай, өмір сүру ұзақтығының төмендеуі және адам экологиясының қолайсыздығы бүкіл өркениетті әлем үшін өзекті мәселеге айналды. «Қазақстан–2030» бағдарламасында салауатты өмір салтын ұстану мемлекеттік маңызы бар басым бағыттардың бірі ретінде айқын көрсетілген.
Салауаттылық ұғымы — қазақ халқының салт-дәстүрін, көне мәдениеті мен өнерін, әдет-ғұрпын жас ұрпаққа түсіндіру, ұлттық құндылықтарды құрметтеуге баулу. Сонымен қатар бұл — ішімдік, есірткі, темекі сияқты зиянды әдеттерден аулақ болу; дене мен жан тазалығын сақтау; киім киіну мәдениетін ұстану және тағамды мөлшермен, тәртіппен тұтыну сияқты күнделікті өмір дағдыларын қалыптастыру.
Өмір заңдылығы салауатсыздықты кешірмейді: зиянды әдеттер мен жауапсыз мінез-құлық ақыр соңында адамға да, қоғамға да зардап әкеледі. Жасөспірімдердің салауатты өмірге ұмтылысы, зиянды әдеттерге қарсы ұстанымы олардың әлеуметтік ортамен қарым-қатынасына тікелей байланысты. Сондықтан ұрпақты өмір заңдылықтарына бейімдеу, салауаттылық негіздерін қалыптастыру — мектеп жүйесіне жүктелген маңызды әрі жауапкершілігі мол міндет.
Әсіресе мектептен тыс уақытта жүргізілетін сыныптан тыс жұмыстардың тәрбиелік ықпалы зор. Бүгінгі қоғамда салауатты өмір салтына қатысты саналы көзқарастың жеткіліксіздігі азаматтардың рухани деңгейінің төмендеуіне, ал оның салдары ретінде жағымсыз құбылыстардың кең таралуына себеп болып отыр.
Негізгі бөлім
Денсаулық — адам бақытының бірінші байлығы
Салауатты өмір салты — адам үшін аса маңызды құндылық, денсаулықпен тікелей байланысты мәдени форма. Денсаулық — адам бақытының өзегі, ал қоғамның болашағы әрбір азаматтың денсаулығына тәуелді.
Денсаулықты тек дененің сыртқы бүтіндігі ретінде қабылдау — қате түсінік. Оны ағзаның жан-жақты дамуы, барлық қызметтердің дұрыс жүзеге асуы, физикалық және психологиялық саулықтың бірлігі ретінде ұғынған жөн. Сол себепті денсаулық деңгейі — тек қоғамдық дамудың көрсеткіші ғана емес, сонымен бірге экономикалық әлеуеттің, еңбек өнімділігінің, қорғаныс қабілетінің және мәдени өрлеудің де маңызды факторы.
Қазіргі таңда балалар мен жастардың денсаулық жағдайына ерекше назар аудару қажеттігі айқын. Жастардың денсаулығы нашарласа, ағзаның ауруға қарсы тұру қабілеті әлсіресе, тез шаршағыштық пен әлжуаздық күшейсе, өмір сапасы да, ұзақтығы да қысқарады. Мұндай үрдістердің негізгі себептерінің бірі — тәрбие жұмыстарының жеткіліксіздігі.
Жастары әлсіз, денсаулығы нашар, білімсіз, зиянды әдеттерге әуес, жалқау әрі тәрбиесіз қоғам — қашанда осал. Жастар — болашағымыз. Ал бізге болашағымыздың айбынды әрі жарқын болғаны қажет.
Адам экологиясы туралы білім мен тәрбие беру
Салауатты өмір салтын қалыптастыруда адам экологиясын түсіндірудің орны ерекше. Оқушылар қоршаған орта факторларының адам ағзасына әсерін, қауіп пен қорғану тетіктерін, жеке жауапкершіліктің мәнін білуі тиіс. Бұл білім күнделікті таңдауларға (қозғалыс белсенділігі, ұйқы, тамақтану, тазалық, ақпараттық орта, әдеттер) ықпал ететін нақты тәрбиелік бағытқа айналуы қажет.
Салауатты өмір салтын қалыптастырудың негізгі қағидаттары
-
Жауапкершілік: өз денсаулығына саналы әрі жауапты қарау.
-
Табиғи сезімталдық: оқушылардың жас ерекшелігін және психофизиологиялық даму кезеңдерін ескеру.
-
Ғылымилық: тек дәлелденген, тексерілген ғылыми деректерге сүйену.
-
Экологияландыру: қоршаған орта факторларының адам ағзасына әсерін түсіну және алдын алу мәдениетін қалыптастыру.
-
Ұлттық-аймақтық ерекшеліктер: ұлттық салт-дәстүрлерді танып, салауаттылыққа қызмет ететін құндылықтарды өмірде қолдана білу.
-
Үздіксіз оқыту: дағдыларды жүйелі түрде қалыптастырып, тұрақты тәжірибеге айналдыру.
-
Әлеуметтендіру: салауатты өмір салтын ұстанатын, қоғамға пайдалы тұлғаны тәрбиелеу.
Қорытынды: Нәтижелерге сараптама
Салауатты өмір салтын қалыптастыру — бір реттік науқан емес, үздіксіз жүргізілетін жүйелі тәрбие жұмысы. Оның өзегінде оқушының өз денсаулығын құндылық ретінде қабылдауы, зиянды әдеттерден саналы түрде бас тартуы және қоршаған ортамен үйлесімді өмір сүру дағдысын меңгеруі жатыр.
Мектеп, отбасы және әлеуметтік орта бір бағытта жұмыс істегенде ғана жастардың денсаулығы нығайып, қоғамның әлеуеті артады. Ертеңгі қоғам иесі болатын бүгінгі жас ұрпақтың айбынды, білімді және қуатты болып қалыптасуы — ортақ міндет.