Қазақша рефераттар

Есіл өзені

Сабақтың тақырыбы

Сәбит Мұқанов — «Есіл бойында» (үзінді, «Өмір мектебі» романынан).

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: ұлттық әдебиетіміздің негізін қалаған қаламгерлердің бірі — Сәбит Мұқановтың шығармашылығы туралы мағлұмат беру; Есіл өңірінің көркем табиғатын танытудағы сөз қолданысы мен суреттеу шеберлігін жергілікті табиғат көріністерімен салыстыра меңгерту.
  • Дамытушылық: оқушының ой-қиялын дамытып, өздігінен қорытынды жасауға баулу; шығармашылық тапсырмалар арқылы таным-түсінігін және тілдік қорын кеңейту.
  • Тәрбиелік: жазушы өмірін өнеге ете отырып, туған жер табиғатын сүюге, құрметтеуге, аялауға тәрбиелеу.

Сабақ сипаттамасы

Сабақтың типі
Дәстүрлі
Сабақтың түрі
Жаңа білімді меңгерту сабағы
Пәнаралық байланыс
Тарих, география
Көрнекіліктер
С. Мұқановтың портреті, интерактивті тақта, видеопроектор

Әдіс-тәсілдер

баяндау сұрақ-жауап оқулықпен жұмыс мәнерлеп оқу тақтамен жұмыс дәптермен жұмыс ой қозғау ой толғау топтастыру

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру

  1. 1. Оқушылармен амандасу.
  2. 2. Сынып тазалығын тексеру.
  3. 3. Оқушыларды түгендеу.

II. Үй тапсырмасын сұрау

Сұрақтар

  1. «Көксерек» хикаятының негізгі тақырыбы қандай?
  2. Шығарманың негізгі идеясы қандай?
  3. «Көксерек» әңгімесінен қандай әсер алдыңыз?

Сөзжұмбақ (бекіту)

Мақсат: өткен тақырыпты еске түсіріп, жаңа тақырыпқа көпір жасау.

  1. М. Әуезов хикаятындағы асыранды түз тағысының аты?
  2. Көксеректің серігі кім?
  3. Қараадырдағы бөлтіріктер саны қанша?
  4. Қасқырдың күшігі қалай аталады?

Кілт сөз

Сөзжұмбақ шешімінен шығатын негізгі ұғым: Есіл.

III. Жаңа сабақ

А) Сабақаралық байланыс: ой қозғау

Біз М. Әуезовтің «Көксерек» әңгімесін аяқтап, табиғат тағысы туралы шығарманы қорытындыладық. Бүгінгі тақырыбымыз да табиғатқа жақын — Есіл өңірінің көркем көріністері туралы болады.

Сұрақтар бағыттамасы

  • «Есіл» деген атауды естігенде көз алдыңызға не елестейді?
  • Есіл туралы не білесіз? Ол қай жерде орналасқан?
  • Есіл туралы қандай ән білесіз?
  • Бұрынғы Есіл қандай болған, ал қазір қандай өзгерістер бар?

(Слайд арқылы Есіл өзені мен Есіл жағалауындағы қазіргі Астананың көрінісі көрсетіледі.)

Тарихи-географиялық дерек

  • Ақмола — Есіл өзені жағасындағы Ақмола округінің Сібір қазақтары үшін негізгі қалаларының бірі болған.
  • Ақмоланың тарихы 1830 жылдан басталады.
  • 1997 жылғы 20 қазаннан бастап Астана — елорда мәртебесін алды.
  • Астананы қақ жарып, ұзындығы шамамен 2450 шақырым Есіл өзені ағып өтеді.
  • Есілдің бірнеше салалары бар; ол Тобылмен бірге Ертіске құяды.

Жергілікті табиғатпен салыстыру

Сұрақ: Ауданымызда Есілдей арнасы кең, салалары көп қандай өзен бар?

Жауап: Ойыл өзені. Ұзындығы шамамен 800 км, тереңдігі 10 м-ге дейін жетеді. Ембі дөңінен бастау алады. Суының тұзы аз болғандықтан, аймақты сумен қамтамасыз етуде маңызы зор.

Ә) Жаңа сабақтың мақсатын белгілеу

  • Күннің жадын жазу.
  • Сабақ тақырыбын дәптерге түсіру.

Б) Жаңа сабақты баяндау: автор туралы

  • Сәбит Мұқанов 1900 жылы Солтүстік Қазақстан облысының Преснов ауданында дүниеге келген.
  • 1968 жылы Абай атындағы мемлекеттік сыйлықтың иегері.
  • Ақындық жолға қадамы 19 жасында басталған.
  • «Лашын» әңгімесінің авторы.
  • 1935 жылы «Қазақ әдебиеті» газетінің редакторы болған.
  • Қоғам қайраткері, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі.
  • «Өмір мектебі» романы — жазушының өмір белестері туралы сыр шертетін туынды.

Шығарма өзегі: «Есіл бойында»

Бүгінгі тақырып — «Өмір мектебі» романынан алынған «Есіл бойында» үзіндісі. Шығармада Есіл табиғаты көркем де әсерлі бейнеленеді: сумаңдай аққан мөлдір толқын, сағым, шайы шымылдықтай желпінген тоғай, жібектей жұмсақ әрі жұпар иісті қалың шалғын, жиі соғатын самал жел, балбыраған жеміс-жидек, кемеліне келіп толықсыған ну орман.

Негізгі идея

Автордың суреттеуі соншалықты нанымды: түрлі реңктер көз алдыңа келеді, құстар үні естілгендей әсер береді. Сәбит Мұқанов Есіл өлкесінің табиғатын «пейзаждық энциклопедия» деңгейінде жинақтап көрсеткендей.

Оқулықпен жұмыс

Мәтінді тізбектей отырып, мәнерлеп оқыту. Дыбыс ырғағы, кідіріс, логикалық екпінге назар аудару.

Тақтамен жұмыс: жоспар құру

  1. Есіл бойындағы сағым
  2. Жайқалған жасыл шалғын
  3. Есіл өлкесінің желі
  4. Есілдің жеміс-жидегі
  5. Тоғайы
  6. Есіл өзені
  7. Есілдің құстары

Семантикалық карта

Мәтіннен әдеби-теориялық ұғымдарды тауып, семантикалық картаны толтыру (теңеу, эпитет, метафора, кейіптеу, т.б.).

Тапсырма

Әр көркемдегіш құралды мәтіннен дәлелмен көрсетіп, оның әсерін 1–2 сөйлеммен түсіндіріңіз.