Сөздердің байланысу түрлері мен тәсілдерін оқыту
Көмекші құралдың мазмұны мен мақсаты
Бұл көмекші құрал жалпы білім беретін орта мектептің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімдеріне арналған. Мұнда 8-сыныпта қазақ тілін оқыту тәжірибесі, тақырыптарды сатылай кешенді талдау арқылы меңгертудің жолдары, сондай-ақ оқушылардың ойлау, сөйлеу, іздену қабілетін дамыту және шығармашылық белсенділігін арттыру мақсатындағы тапсырмалар жүйесі жинақталған.
Неге бұл тәсілдер маңызды?
Кез келген қоғамның дамуында ғылым мен білім беру жүйесінің ықпалы зор. Оқу материалын меңгертуде интеграцияланған оқыту, дамыта оқыту және сатылай кешенді талдау сияқты технологиялар тиімділігін дәлелдеп келеді. Бүгінгі күннің талабы — ұтымды технологияны таңдап, оны күнделікті сабақ тәжірибесіне жүйелі енгізу.
Сатылай кешенді талдау технологиясы аясында дамыта оқыту элементтері, интеграция жүйесі және тірек сызбалар арқылы оқыту қатар жүзеге асады. 8-сыныпта қазақ тілінің теориясын терең меңгертудің бір жолы — осы технология элементтерін сабақта мақсатты қолдану.
Сөздердің байланысу түрлері мен тәсілдерін оқыту
Бұл бөлімде сөз тіркесі мен сөйлем құрамындағы сөздердің өзара байланысуын түсіндірудің тиімді жолдары беріледі. Оқытуды бастамас бұрын 5–7-сыныптарда меңгерілген білімді ой қозғау әдісі арқылы еске түсіру ұсынылады.
Сөздердің байланысу түрлері
- Қиысу
- Меңгеру
- Матасу
- Қабысу
- Жанасу
Сөздердің байланысу тәсілдері
- Жалғаулар арқылы
- Шылаулар арқылы
- Сөздердің орын тәртібі арқылы
- Интонация арқылы
Түсіндіру барысында назар аударатын негізгі ұғымдар
Жалғаулар
Жалғаулар сөз бен сөзді байланыстыруда маңызды қызмет атқарады. Әсіресе септік жалғауы сөздердің байланысын айқындап, сөйлемдегі қатынасты нақтылайды.
- Көптік жалғауы
- Септік жалғауы
- Тәуелдік жалғауы
- Жіктік жалғауы
Сондай-ақ сөйлемдегі бастауыш пен баяндауыш арасындағы байланыс түсіндірілгенде, жалғаулардың қызметі нақты мысалмен бекітіледі.
Шылау
Шылау — сөйлем мүшесі болмайтын, көмекші қызмет атқаратын сөз табы. Ол сөздер мен сөйлем бөліктерін байланыстыруда жиі қолданылады.
Интонация
Интонация — дауыс ырғағы мен кідіріс. Сөйлемді дұрыс айтуда және мағынаны айқындауда рөлі ерекше.
Орын тәртібі
Орын тәртібі — сөздердің сөйлем ішінде қатар тұруы мен орналасу реті. Бұл тәсіл әсіресе жалғауы аз немесе жоқ жағдайларда сөздердің байланысын танытады.