Қорқыт ата туралы аңыздармен таныстыру, қобыз аспабының дыбыстық ерекшелігін түсіндіру
Қобыз атасы – Қорқыт
Қобыз — қазақтың ұлттық көне саз аспабы, киелі әрі құдіретті мұра. Бұл материалдың өзегі — қобыздың мәнін ашу, Қорқыт баба туралы мағлұмат беру және күй атасының күйлері арқылы ұлттық өнердің тереңдігін таныту.
Сабақтың мақсаты мен міндеттері
Мақсаты
Қобыздың киелі, құдіретті аспап екенін түсіндіру, Қорқыт баба туралы мәлімет беру, күй атасының күйлерімен таныстыру.
Білімділік
Қорқыт ата туралы аңыздармен таныстыру, қобыздың дыбыстық ерекшелігін түсіндіру.
Тәрбиелік
Халық ауыз әдебиеті мен ұлттық өнерге құрметпен қарауға, тыңдай білу мәдениетіне тәрбиелеу.
Дамытушылық
Аңыз күйлерін түсінуге, тұжырым жасауға және ой мәдениетін дамытуға мүмкіндік беру.
Түрі, әдісі және байланысы
- Түрі
- Аралас сабақ
- Әдісі
- Түсіндірмелі-иллюстрациялық, кесте толтыру, әңгімелеу, талдау, хормен ән айту
- Пәнаралық байланыс
- Әдебиет, тарих, бейнелеу өнері
- Көрнекіліктер
- А. Дүзелханның картинасы, қобыз суреті, үнтаспа, фотосуреттер
Жаңа сабақ: Қорқыт туралы дерек
Қорқыт Қарақожаұлы VIII–IX ғасырларда өмір сүрген оғыз-қыпшақ тайпаларының ұлы ойшылы, алдағы күнді болжаған көріпкел әрі шебер күйші ретінде танылады. Ол қобыздың құдіретін танытқан ұлы күйші болды.
Негізгі түйін
- Қорқыт — VIII–IX ғасырлардағы ұлы ойшыл, көріпкел, шебер күйші.
- Қобызды бақсы-балгерлердің ғана құралы емес, халықтық музыка аспабы ретінде таныта білді.
Ой толғау: Қорқыттың дүниеге келуі туралы аңыз
Аңыз бойынша Қорқыт баба жаратылыстан тыс, елден ерекше болып дүниеге келген. Оның есімінің қойылуында да айрықша сыр бар.
Қорқытты көтергенде анасы құланның етіне жерік болып, жыл сайын толғатып, баланы үш жыл тоғыз күн көтереді. Бір күні нәресте дүниеге келер сәтте күн күркіреп, найзағай ойнап, айналаны қара түнек басады. Ел-жұрттың зәресі ұшып, жұрт бастапқыда «жеті басты жалмауыз туады» деп қорыққан деседі.
Алайда анадан адам бейнесіндегі бала туған соң, жиналған халық: «Бізді қорқытты ғой, атын Қорқыт қояйық», — деген екен.
Ақпараттар ағыны: қобыздың құрылысына шолу
Бұл бөлімде қобыздың құрылысы мен ерекшеліктерін таныстыру ұсынылады: аспаптың жасалуы, дыбыс шығару табиғаты және орындаушылық мүмкіндігі. Қобыздың үні — терең, қоңыр, адамның ішкі сезімін тербейтін бояуы қанық үн.
Галереяға шолу: көрнекіліктермен жұмыс
- 1) А. Дүзелханның картинасымен танысып, мазмұнын талдау.
- 2) Ескерткіш суретімен таныстыру, композициялық шешіміне назар аудару.
Қорқыт ата мұрасы және ескерткіші
Сырдария жағасында, Қызылорда облысында Қорқыт атаның бейіті бар. Деректерде оның 95 жасында қайтыс болғаны айтылады. Ұзақ жылдар бойы халық бұл орынға келіп, шырақ жаққан.
1952 жылғы су тасқыны кезінде бейіттің бір жақ қабырғасы құлап қалған. 1980 жылы осы маңға физик-акустик С. Исатаев пен архитектор Б. Исатаевтың жобасы бойынша төрт қобызды біріктіру арқылы ерекше архитектуралық шешіммен құйылған ескерткіш орнатылды.
Жүру барысы (қысқаша жоспар)
- I Ұйымдастыру: психологиялық дайындық.
- II Үй тапсырмасы: тексеру және қорытындылау.
- III Жаңа сабақ: Қорқыт тұлғасы, қобыздың ерекшелігі, аңыз және ескерткіш туралы мәлімет.