Қазақша рефераттар

Тұжырымдаушы топ

Автор және сабақ туралы мәлімет

Мекеме

Солтүстік Қазақстан облысы, Мамлют ауданы, Мамлют қазақ мектеп-интернаты.

Пән мұғалімі

Қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі: Оразалинова Г. Н.

Тақырып

Махамбет поэзиясы.

Сабақтың мақсаты

  • Ақынның өмірі, өлеңдерінің тақырыбы, мақсаты мен тарихи негізі туралы мәлімет беру; жаңа қырынан таныту; қосымша деректер ұсыну; өлеңге талдау жасау.
  • Ұлтжандылыққа, батылдыққа, туған елін және жерін сүюге, қорғауға тәрбиелеу.
  • Танымдық және шығармашылық ізденіске жетелеу; өз ойын еркін айтуға, әдеби-көркем тілмен сөйлеуге дағдыландыру.

Сабақтың форматы

Түрі
Жаңа білімді игерту.
Әдістері
Ой қозғау, шығармашылық жұмыстар, топтық жұмыс, өлең талдау, мәнерлеп оқу.
Көрнекілігі
Слайдтар, «ердің бес қаруы», ақынның «Жұмыр қылыш» күйі.
Пәнаралық байланыс
Тарих, қазақ тілі, саз өнері.

Сабақ барысы: құрылым және логика

1) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың назарын сабаққа шоғырландыру, жұмысқа бағыттау.

2) Үй тапсырмасын тексеру

  1. «Зар заман» ақындары туралы мәлімет.
  2. «Еділдің бойы – ен тоғай, ел қондырсам деп едім...» — көтерілістің шығу тарихы мен мақсаты.
  3. «Өтемістен туған он едік...» — ақынның өмірі.

3) Жаңа сабақ

Мұғалімнің кіріспе сөзімен басталып, топтық талдауға ұласады.

Кіріспе ой: Махамбеттің әдеби орны

Махамбет — өзіне дейінгі халық әдебиетінің барлық табысын толық меңгеріп, кемшілігін қайталамай, өзіндік стилін айқындап, әдебиетте көрнекті үлгі қалдырған ақын.

Қ. Жұмалиев пікіріне сүйенген тұжырым.

Жанрлық ерекшелік

Ақын өлеңдері идеялық мәні мен көркемдік қуаты жағынан қазақ әдебиетінің классикалық үлгілерінің қатарына жатады.

Лирикасының қайнар көздері

  • Халық ауыз әдебиеті
  • Шығыс әдебиеті
  • Жыраулық поэзия

Топтық жұмыс: өлеңді талдаудың тірек нүктелері

Сабақты бекіту кезеңінде әр топ «Ереуіл атқа ер салмай» өлеңін мәнерлеп оқиды. Құрылымдық-мағыналық және поэтикалық талдау кезінде көрмеге қойылған ердің бес қаруы мен ат әбзелдері таныстырылады. Мысалы, терлік, тебінгі және олардың қызметі.

«Ізденушілер» тобы

Үйде алдын ала дайындалған материал негізінде өлеңнің туу тарихына қатысты деректерді ұсынады.

«Сөз тапқыштар» тобы

Өлеңге поэтикалық талдау жасайды: көркемдік тәсілдер, дыбыстық өрнек, тұрақты тіркестер.

«Тұжырымдаушы» тобы

Өлеңнің синтаксистік құрылымын, ырғақтық сипатын және негізгі идеяның бір арнаға тоғысқанын жүйелейді.

Поэтикалық талдау: мысалдар

Эпитеттер

Ереуіл ат, егеулі найза, алты малта ас, қоңыр салқын төс, ұлы түс, қу толағай.

Сөз тіркестері

Тебінгі терге шірімей; терлігі майдай ерімей; ат үстінде күн көру.

Ассонанс

«Ереуіл атқа ер салмай, егеулі найза қолға алмай, еңку-еңку жер шалмай, ерлердің ісі бітер ме?»

Аллитерация және теңеу

«Тебінгі терге шірімей...» (дыбыстық қайталау), «терлігі майдай ерімей» (теңеу).

Қорытындылау: оқушы пікірлері мен тың деректер

Оқушы 1

Махамбет — шығармаларында айтылатын күрес пен қаһармандық қағидаларын өз өмірінде жүзеге асырған тұлға. Өлеңдерін талдағанда осыны естен шығаруға болмайды.

Оқушы 2

Махамбеттегі ұлттық рух — тілдің болмысын, байлығын толық игеріп қолдана білуден туады. Оны өзге тілге аударудың қиындығы да осында: сөз саптауы, ой мен сезімді жеткізу тәсілі өзгеше.

Оқушы 3

Ақын шебер күйші, домбырашы болған. Оның 11 күйі 1982 жылы «Шашақты найза», «Шалқар күй» деген атпен жарық көрген. «Қайран Нарын», «Арысты аңсау», «Жұмыр қылыш», «Жорық», «Өкініш» күйлері күйші қауымға кеңінен таныс.

Оқушы 4

2003 жылы Махамбет Өтемісұлының 200 жылдық мерейтойы ЮНЕСКО аясында кеңінен аталып өтіп, 4 томдық жинағы жарық көрді. Интернетте Махамбетке арналған сайт ашылды.

Оқушы 5

Астана қаласындағы Оқушылар сарайына ақын есімі берілген. Атырау облысында Махамбет атындағы аудан, ауыл, көше бар. Индер ауылынан 40 шақырым жерде, ақын қайтыс болған тұста кесене тұрғызылған. Белгілі антрополог Ноэль Шаяхметов ақынның бет-бейнесін жасап шығарған.

Өлеңнің идеялық өзегі (үзінді)

Қас үлектен туған қатепті Қара нар керек біздің бұл іске. Қабырғасын қаусатып, Бір-біріндеп сөксе де, Қабағын шытпас ер керек Біздің бүйткен бұл іске.

Үй тапсырмасы және бағалау

Үй тапсырмасы

«Махамбет поэзиясының ерекшелігі» тақырыбында эссе жазу.

Бағалау

Оқушылардың топтық жұмысқа қатысуы, мәнерлеп оқуы, талдау сапасы және дерек ұсынуы негізінде бағаланады.