Ерлік түбі бірлік

Мақал-мәтелдер: өмірдің қысқа да нұсқа сабағы

Төмендегі мақал-мәтелдер адам мінезі, бірлік, еңбек, ақыл, сыйластық, қиындық пен сынақ туралы ойды ықшам да өткір жеткізеді. Оқуға жеңіл болуы үшін олар мағыналық топтарға бөлініп, тілі түзетіліп, қайталанған жолдар ықшамдалды.

Негізгі өзек

Бірлік, ынтымақ, ақыл мен адамгершілік — көп мақалдың түйіні. Тірлік те, береке де осы құндылықтарға байланады.

Ынтымақ, бірлік, татулық

  • Ұрыс ырысты қашырар, ынтымақ халықты асырар.
  • Ынтымақ — ой өтпес сауыт, татулық — тамаша сауық.
  • Игілік басы — ынтымақ, ынтымақты елде күншуақ.
  • Ырыс алды — ынтымақ.
  • Ынтымақты іс бітірер.
  • Ынтымақ болмай, іс болмас.
  • Ынтымақтың иығы биік.
  • Ынтымақ қайда болса, ырыс сонда.
  • Күш — бірлікте.
  • Өнер алды — бірлік, ырыс алды — тірлік.
  • Саусақ бірікпей, ине ілікпейді.
  • Байлық — байлық емес, бірлік — байлық.
  • Бір жеңнен қол шығар, бір жағадан бас шығар.
  • Бірлік бар жерде — тірлік бар.
  • Бірлігі жоқтың тірлігі жоқ.
  • Алтау ала болса, ауыздағы кетеді; төртеу түгел болса, төбедегі келеді.

Кеңес, келісім, ортақ іс

Кеңес — кемдікті жасыратын емес, түзететін құрал

  • Кеңесті жерде кемдік жоқ, кеңессіз жерде теңдік жоқ.
  • Кеңесіп кескен қол ауырмас.
  • Түйін бір қолмен байланбайды, бір қолмен шешілмейді.
  • Кеңеспен пішкен киім кең де болмайды, тар да болмайды.
  • Теңге — тиыннан, ынтымақ — ұйымнан.

Ақыл, айла, сөз мәдениеті

  • Айла — алтау, ақыл — жетеу; айла мен ақыл қосылса, алдырмайтын екеу.
  • Ақылсыз адам айқайлап келеді, жан-жағын жайпай келеді.
  • Ақылды адам жайлап сөйлейді, жан-жағын байқап келеді.
  • Ақымақ ішкен-жегенін айтады, ақылды көрген-білгенін айтады.
  • Көргенді кісі көргенін айтар, көргенсіз кісі бергенін айтар.
  • Ақылды өзіннен көреді, ақылсыз ағайыннан көреді.
  • Темір сырын отта таниды, адам сырын жоқта таниды.
  • Біреуге ор қазба — өзің түсесің.
  • Жауызға айтқан жылы сөз — суға жазған сертпен тең.
  • Бейтаныс кісі — бітеу жаңғақ.

Адамгершілік, сыйластық, мінез

Адам — адамға аманат

  • Адам — бір-біріне қонақ.
  • Өзін ғана ойлаған — жамандықтың белгісі; өзгені де ойлаған — адамдықтың белгісі.
  • Ат жақсысын мақта, адам жақсысын жақта.
  • Жақсы сыйлағанның құлы, жаман қорыққанның құлы.
  • Жақсының соңынан көп ереді, жаманның соңынан шөп ереді.
  • Сырласуға дос жақсы, сыйласуға жат жақсы.
  • Шын жақсының ашуы бар, кегі жоқ.

Еңбек, талап, өмірлік бағыт

  • Еңбек — адамның көркі, адам — заманның көркі.
  • Талабы жоқ жас — қанаты жоқ құс.
  • Ормансыз жер — жалаңаш, армансыз ер — жалаңаш.
  • Әркімнің өз шығатын биігі бар.
  • Болар адам — он бесінде бас болар, болмас адам — қырық бесінде жас болар.
  • Он адам жүрген жерде із қалады, жүз адам жүрген жерде соқпақ қалады, мың адам жүрген жерде жол қалады.
  • Біреу біреуге сүйеу.
  • Адамның күні — адаммен.
  • Біріккен жүз — бытыраңқы мыңды алады.
  • Бірлік жоқ болса — ұйым жоқ; ұйым жоқ болса — күйің жоқ.

Сынақ, таршылық, баршылық

  • Таршылықты көрмесең, кемшілікті білмейсің.
  • Кісіні кейде таршылық сынайды, кейде баршылық сынайды.
  • Күйесіз қазан жоқ, қайғысыз адам жоқ.
  • Адам қайғысы — заман қайғысы.
  • Жасық адам жасына жетпей қартаяды, асыл адам жасына жетпей марқаяды.
  • Жаман адам кетсе, дүние кеңіп қалғандай.
  • Жақсы адам кетсе, дүние кеміп қалғандай.
  • Айрылыссаң — азарсың, қосылсаң — озарсың.
  • Бөлінгенді бөрі жейді, жарылғанды жау жейді.
  • Бөрі баласын асырағанмен, ит болмас.

Жақсы мен жаман: өлшемі — іс

Жақсылық пен жауапкершілік

  • Жақсылыққа — жақсылық әр кісінің ісі; жамандыққа — жақсылық ер кісінің ісі.
  • Жақсы арман оздырар, жаман құлқын тоздырар.
  • Жақсыға қылған жақсылық өміріңде тозбайды.
  • Жаманға қылған жақсылық бір күндікке де тұрмайды.
  • Құдықтан су ішсең, қазғанға рахмет айт.
  • Ағаштың көлеңкесін көрсең, еккенге рахмет айт.
  • Бір күн тұзын татқанға — қырық күн сәлем.

Жаман мінездің белгілері

  • Басыңа іс түссе, жақсы көмек етеді, жаман күліп кетеді.
  • Жақсы өз басынан көреді, жаман жолдасынан көреді.
  • Жаман адам — төршіл.
  • Жақсыны жамандасаң — аруағы тасады, жаманды жамандасаң — құты қашады.
  • Жыланға түк біткен сайын қалтырауық болады, жаманға мал біткен сайын бақырауық болады.
  • Жаман болса алғаның, шын досың да шеттейді.

Ескертпе сөздер: өткір мысқыл, ащы шындық

  • Шабыспақ оңай, табыспақ қиын.
  • Жұмсақ ағаш — құртқа жем, жұмсақ адам — жұртқа жем.
  • Ақылсыз атқа мінсең, атаңды басып кете жаздайды.
  • Өзім асыраған күшігім өзімді қапты.
  • Қадіріңді білмеске қадамыңды көтерме.
  • Өзі болған қыз төркінін танымайды.
  • Ашаршылықта жеген құйқаның дәмі кетпейді.
  • Саңырауға сәлем берсең, «атаңның басы» дер.
  • Есекті отқа айдасаң, боққа қашар.
  • Айрылғанды аю жейді, бүлінгенді бөрі жейді.

Қорытынды ой

Түйін

Береке — бірлікте, жетістік — келісімде, адамдық — өзгені ойлауда.

Еске салу

Шабыспақ оңай, табыспақ қиын: сөзден бұрын сабыр мен сый керек.

Өмір сабағы

Таршылық та, баршылық та сынақ: адамды танытатын — сол сәттегі мінез.