Сақ тайпаларының шаруашылығы
Сақтардың қоғамдық құрылысы және мәдениеті
Бұл материал сақтардың қоғамдық құрылысы, шаруашылығы, қолөнері мен зергерлігі, бейнелеу өнері, діни наным-сенімдері және антропологиялық өзгерістері туралы жүйелі түсінік қалыптастыруға бағытталған.
Сабақтың мақсаты
- Сақтардың қоғамдық құрылысы, шаруашылығының дамуы, кәсібі және бейнелеу өнері туралы түсіндіру.
- Діни наным-сенімдер мен антропологиялық зерттеулерге сүйене отырып, тарихи тұжырым жасауға үйрету.
- Білімді, бәсекеге қабілетті, адамгершілігі жоғары тұлға тәрбиелеуге ықпал ету.
Көрнекілік және ресурстар
Карта
Тайпалардың қоныстануын және қозғалысын талдау.
Тірек-сызба, суреттер, кесте
Негізгі ұғымдарды жинақтау, салыстыру және қорытындылау.
Ұйымдастыру кезеңі
- Оқу құралдарын тексеріп, түгелдеу.
- Әнұран орындау, хабарлама.
- Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
Үй тапсырмасын сұрау (қайталау сұрақтары)
Төмендегі сұрақтар өткен материалды еске түсіруге және жаңа тақырыппен байланыстыруға көмектеседі.
- 1 Темір дәуіріне сипаттама беріңдер.
- 2 Сақтар туралы жазба деректер қалдырған грек және парсы ғалымдары мен философтарын атаңдар. Олардың еңбектерінен нені білуге болады?
- 3 Сақтар туралы қытай деректері қандай мәлімет береді?
- 4 Анахарсистің әлем философиясындағы орны қандай?
- 5 Соңғы жылдары темір дәуіріне қатысты қандай жаңалықтар белгілі болды?
- 6 Қазақстан аумағындағы темір дәуірі ескерткіштерінің зерттелуі туралы не білесіңдер?
Сабақ жоспары
1) Сақтардың қоғамдық құрылысы
Басқару, әлеуметтік топтар, билік жүйесі.
2) Сақ тайпаларының шаруашылығы
Көшпелі және жартылай көшпелі өмір салты, өндіріс негіздері.
3) Қолөнер мен зергерліктің дамуы
Металл өңдеу, әшекей, тұрмыстық бұйымдар.
4) Бейнелеу өнері
Аң стилі, композиция, символика.
5) Діни наным-сенімдер
Жерлеу ғұрпы, табиғат құбылыстарын қастерлеу.
6) Антропологиялық өзгерістер
Ғылыми пікірлер мен тарихи-демографиялық үдерістер.
Интерактивті жұмыс форматы
Мәтінмен жұмыс
«Сақтардың шаруашылығы» және «Қолөнер мен зергерліктің дамуы» бөлімдері бойынша мәтін талданып, негізгі ұғымдар белгіленеді.
Топтық талқылау
Оқушылар 4 топқа бөлінеді. Әр топқа сұрақтар үлестіріліп, дайындалуға уақыт беріледі, кейін жауаптар тыңдалып, ортақ қорытынды жасалады.
I топ
- Сақ тайпаларында шаруашылықтың қандай түрлері дамыды?
- Көшпелі мал шаруашылығының екі түрін ажыратып көрсетіңдер.
II топ
- Шаруашылық пен өндіргіш күштердің дамуы әлеуметтік жағдайға қалай әсер етті?
- Малдың қай түрлері көбірек өсірілді? Оның тиімді жақтарын түсіндіріңдер.
III топ
- Сақтарда қолөнердің қандай түрлері дамыды?
- Сақ шеберлері жасаған ерекше бұйым ретінде нені атауға болады?
IV топ
- Сақ шеберлері металл бұйымдар жасаудың қандай тәсілдерін меңгерді?
Негізгі мазмұнды бекіту (жазба жұмысы)
Сақтардың діни наным-сенімдері бойынша мәтіннің негізгі ойлары талданып, дәптерге қысқаша конспект жасалады.
Талқылау: антропологиялық өзгерістер
Қола дәуіріндегі ру-тайпалар мен сақтар алғашқыда еуропеоидтық келбетке жақын болғаны, кейінгі кезеңде ұрпақтары арасында монғолоидтық белгілердің күшейе бастауы туралы ғылыми пікірлер қарастырылады. Оқушылар өз ойларын дәлелдеп, себеп-салдарлық байланыс құруға мүмкіндік алады.
Сабақты бекітуге арналған сұрақтар
- 1 Сақтардың қоғамдық құрылысы мен әлеуметтік жағдайы қандай болды?
- 2 Сақ шаруашылығы туралы археологиялық және жазба деректерді салыстырып түсіндіріңдер.
- 3 Темір дәуіріндегі қолөнер мен зергерлік туралы не білесіңдер?
- 4 «Аң стилі» ұғымын қалай түсінесіңдер?
- 5 Сақтардың діни наным-сенімдерінің негізгі ерекшеліктері қандай?
- 6 Сақтарда монғолоидтық белгілердің күшейе бастауына қандай факторлар әсер етуі мүмкін?
Бағалау
Өзін-өзі бағалау және талқылау қорытындысы бойынша кері байланыс беру.
Үй тапсырмасы
Тақырып бойынша конспектіні толықтыру және сұрақтарға жазбаша жауап дайындау.
Материал дереккөзі: Астана қаласы, Академик Ғ. С. Сейтқасымов атындағы индустриалды-экономикалық колледжі, тарих пәнінің I санатты оқытушысы — Ожаева Бахытнұр Бахытбековна.