Дене тәрбиесін ұйымдастырудағы өзекті мәселеДене тәрбиесінің мақсаты денсаулығы мықты, рухы сергек, Отанын қорғауға және ұзақ уақыт шығармашылық еңбекке жарамды адамды қалыптастыру болып табылады
Дене тәрбиесін ұйымдастырудағы өзекті мәселе
Дене тәрбиесінің мақсаты — денсаулығы мықты, рухы сергек, Отанын қорғауға және ұзақ уақыт шығармашылық еңбекке жарамды тұлғаны қалыптастыру. Бұл міндет жас ұрпақты тәрбиелеу ісінде ұстаздың жеке басының рөлін айрықша маңызды етеді.
Осы жөнінде орыстың атақты педагогы К. Д. Ушинский:
«Сөз жоқ, көп нәрсе оқу орындарындағы жалпы тәртіпке байланысты, бірақ ең негізгісі — тәрбиеленушімен тікелей қарым-қатынаста болатын тәрбиешінің жеке басының жас жанға ықпал етуі. Оны оқулықпен де, моральдық ақыл айтумен де, жазалау және мадақтау жүйелерімен де алмастыруға болмайтын тәрбиелеуші күш», — деген.
Бұл ой дене тәрбиесі жетекшілеріне де толықтай қатысты.
Алайда осы талаптарға сай болу өздігінен жүзеге асатын жеңіл міндет емес. Оны ойдағыдай орындау үшін дене тәрбиесі жетекшілеріне табандылықпен еңбек етуге, үздіксіз ізденуге тура келеді.
Ұлттық ойындарды сабақта қолданудың маңызы
Халқымыздың тарихи-мәдени мұраларының ішінде ерекше орын алатын бағыттардың бірі — қазақтың ұлттық ойындарын оқу-тәрбие үдерісінде пайдалану. Қазақ халқы материалдық мұралармен қатар мәдени қазыналарға да бай екені тарихтан белгілі.
Тәрбиелік ықпал
Ұлттық ойындар жас ұрпақтың сана-сезімінде сақталып, үйреніліп, күнделікті өмірде қолданылғанда, дәстүр сабақтастығын нығайтып, құндылықтарды жандандырады.
Денсаулық пен шынығу
Қимыл-қозғалысқа негізделген ойындар дене күшін арттыруға, шыдамдылықты дамытуға және жалпы денсаулықты нығайтуға нақты ықпал етеді.
Ұлттық ойындармен танысу арқылы ата-бабаларымыздың психологиялық болмысы мен ойлау жүйесіне зер салуға, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан дәстүрді өрістете отырып, өткен мен бүгінді байланыстыра білуге мүмкіндік туады. Бұл — оқу мен тәрбиені денсаулық сақтау мақсатына бағыттап, оны іс жүзінде жүзеге асыруға ерік-жігерді жұмылдырудың маңызды жолы. Сонымен бірге рухани тамырдан ажырауға тосқауыл қоятын ықпалды тетік.
ХХ ғасырдың аса көрнекті жазушысы М. О. Әуезов ұлттық ойындардың мәнін былайша пайымдаған:
«Біздің халқымыздың өмір кешкен ұзақ жылдарында өздері қызықтығын алуан ойын өнері бар ғой. Ойын деген — менің түсінуімше — көңіл көтеру, жұрттың көзін қуантып, көңілін шаттандыру ғана емес, ойынның өзінше бір ерекше мағыналары болған».
Бұл пікір — тек жеке бақылаудың нәтижесі емес, ұлттық тәжірибені жинақтаған тұжырым.
Ұлттық ойындардың шығу тегі мен мазмұндық ерекшелігі
Негізінде ұлттық ойындар халқымыздың әлеуметтік-экономикалық жағдайларына байланысты пайда болып, дамыған. Мұны ұлттық ойындардың алға қойған мақсат-міндеттерінен, құрылымынан және мазмұндық ерекшеліктерінен аңғаруға болады.
Көшпелі тұрмысқа бейімділік
- Көптеген ойындар арнайы материалдық дайындықты қажет етпей-ақ ойнала береді.
- Ойындар көшпелі тұрмыстың кеңістігіне, ырғағына және тіршілік салтына үйлесімді.
- Олар халықтың психологиялық ерекшеліктерімен де тығыз сабақтас.
Қазақ халқының көне жырлары мен эпостарын, лиро-эпостарын қарастырсақ, олардың өн бойынан ұлттық ойындардың, әдет-ғұрып пен салт-дәстүрдің алуан түрін кездестіреміз. Бұл шығармалардағы басты кейіпкерлер — болашақ ел қорғаушылары: батырлар, сарбаздар, билер мен сұлтандар, ел ардагерлері мен қайраткерлері — ойын үстінде өсіп, шынығып, қалыптасады.
Теориялық және әдістемелік негіздер
Қимыл-қозғалыс пен ұлттық ойындардың маңызы туралы теориялық және әдістемелік еңбектер отандық әдебиеттерде кеңінен қарастырылады. Онда ойындардың рөлі, таралуы, әртүрлі халықтардағы ойын фольклорының ұқсастықтары мен айырмашылықтары, сондай-ақ оқытудағы әдістемелік ерекшеліктері талданады.
Ғылыми тұжырым
Дене тәрбиесінің теориялық және әдістемелік негіздерін зерттеуші Т. Ш. Қуаныш ойынға мынадай анықтама береді:
«Ойын — тәрбиенің кешенді құрылымының бірі. Ол жан-жақты дене даярлығына, организм функцияларын жетілдіруге және ойнаушылардың мінез-құлық белгілерін дамытуға бағытталған».