Химия зауыттары
Сабақтың тақырыбы
Химия кешені (презентациямен).
Сабақтың мақсаты
Химия өнеркәсібінің құрамдас бөліктерімен, өндірістің географиясымен және саланың негізгі ерекшеліктерімен таныстыру.
Көрнекіліктер
- Химия кешенінің шикізат базасы бойынша тірек-сызба
- Қазақстанның әлеуметтік географиясы картасы/материалдары
Сабақ құрылымы
- Ұйымдастыру кезеңі
- Үй тапсырмасын тексеру және бағалау
- Жаңа тақырыпты түсіндіру
- Бекіту сұрақтары
- Үй тапсырмасы
Үй тапсырмасын тексеру (сұрақтар)
Оқушылардың білімін бағалау мақсатында төмендегі сұрақтар қойылады:
- 1. Конструкциялық материалдардың қандай түрлері бар? (дәстүрлі, жаңа)
- 2. Қазақстанда алынатын металдардың ішінде қара металдың үлесі қанша? (90%)
- 3. Темір кен орындарын атаңыз.
- 4. Шойын алу үдерісі қалай жүзеге асады?
- 5. Болат алу үшін көміртегінің мөлшері/рөлі қандай?
-
6. Металлургия кешенінің ерекшеліктері қандай?
- Материалды, қаржыны және еңбекті көп қажет етуі
- Құрамдастыру
- Шоғырландыру
- 7. Металды сумен ағызып байыту әдісі қалай аталады? (флотация)
- 8. Көмір және темір қоры неше жылға жетеді? (600 және 800 жыл)
- 9. КБК мысалдарын атаңыз: Рудный, Лисаков, Қаратал. Толық циклді қара металлургия туралы не білесіз?
- 10. Толық циклді қара металлургия комбинаттары қандай өнімдер шығарады?
- 11. Металлургия комбинаттарына мысал келтіріңіз.
- 12. Марганец қоры бойынша елдердің орны қандай? (Украина, ОАР, Қазақстан)
- 13. Хром қоры бойынша елдердің орны қандай? (ОАР, Қазақстан)
- 14. 1 тонна ферроқорытпа алу үшін электр энергиясы қанша қажет? (10 000 кВт)
Химия өнеркәсібінің ерекшеліктері
Негізгі сипаттамалар
- Табиғатта кездеспейтін жасанды заттарды өндіреді (мысалы, пластмассалар).
- Шикізат базасы ауқымды әрі әртүрлі.
- Көмір, металлургия және мұнай өңдеу өнеркәсібімен тығыз байланыста дамиды.
- Көптеген өндірістерді шикізатқа, энергияға және тасымалға қолайлы кез келген өңірде орналастыруға болады.
Маңызды түсінік
Күкірт қышқылы — «қышқылдардың қышқылы» әрі химия өнеркәсібінің «наны» деп аталады, себебі ол көптеген өндірістік үдерістерде негізгі реагент ретінде қолданылады.
Химия өнеркәсібінің шикізат базасы
- Фосфорит
- Күкірт
- Гипс
- Мұнай
- Су
- Табиғи газ
- Ауа
- Минерал тұздар
- Өндіріс қалдықтары
- Ағаш
Химия өнеркәсібінің салалары
Негізгі бағыттар
- 1) Кен химиясы — минералдық шикізаттар: фосфорит, ас тұзы, гипс, әктас.
- 2) Негізгі химия — қышқылдар, фосфор, қоспалар, минералды тыңайтқыштар өндірісі.
- 3) Полимерлер химиясы — пластмасса және химиялық талшық алу.
- 4) Полимерлерді өңдеу — шина және пластмасса бұйымдарын шығару.
- 5) Фармацевтика — дәрі-дәрмек және медициналық мақсаттағы өнімдер өндірісі.
Неге бұл маңызды?
Химия салалары экономикамен өзара байланыса отырып, ауыл шаруашылығын тыңайтқышпен қамтамасыз етеді, өндірісті материалдармен толықтырады және тұрмыстық тауарлар мен фармацевтикалық өнімдердің кең ауқымын ұсынады.
Қазақстандағы химия кәсіпорындары (мысалдар)
-
Ақтөбе (Алға)
Суперфосфат зауыты
-
Шымкент
Фосфор зауыты
-
Тараз
Суперфосфат өндірісі
-
Балқаш, Жезқазған, Лениногор
Күкірт қышқылы өндірісі
-
Атырау
Пластмасса, полиэтилен
-
Ақтау
Пластмасса, тіс пастасы
-
Теміртау
Синтетикалық каучук
-
Шымкент
Шина өндірісі
-
Қостанай
Жасанды талшық
-
Шымкент
Santo (фармацевтика)
-
Теміртау
Азот, аммоний сульфаты
-
Өскемен
Калий тыңайтқыштары
Бекіту сұрақтары
Тақырыпты қорытындылау үшін мұғалім негізгі ұғымдар, шикізат түрлері, салалар және кәсіпорындар бойынша қысқаша сұрақтар қояды.
- Химия өнеркәсібінің басты ерекшеліктерін атаңыз.
- Шикізат базасына қандай ресурстар кіреді?
- Химия өнеркәсібінің негізгі салаларын мысалдармен түсіндіріңіз.
- Қазақстандағы химия кәсіпорындарының орналасуын картадан көрсетіңіз.
Үйге тапсырма
Тақырып бойынша конспект жазу және Қазақстандағы химия өнеркәсібінің салалары мен кәсіпорындарына қысқаша сипаттама дайындау.