Қайырымдылық жайында жазылған ұлағатты сөздер
Батыс Қазақстан облысы, Бөкей Ордасы ауданы, Сайқын ауылы
М–С. Бабажанов атындағы ЖОББМ физика пәнінің мұғалімі Ишанғалиева Арайлым Фазылқызы ұсынған тәрбие сағатының мазмұны.
Тақырып өзегі
Жақсылық — жан шуағы. Қайырымдылық — қоғамды біріктіретін, адамды адам ететін асыл қасиет.
Мақсат
- Қайырымдылық пен жақсылық жасау дәстүрлері туралы түсінік қалыптастыру.
- Халқымыздың игі дәстүрін жалғастыруға бағыт беру.
- Ізгілік құндылықтарын үнемі жадыда ұстауға тәрбиелеу.
Көрнекілік және ұлағат
Тәрбие сағатында қайырымдылыққа қатысты ұлағатты сөздер көрнекілік ретінде ұсынылады. Олар оқушы санасында ой қалдырып, әрекетке жетелейді.
«Жасаған жақсылығың сатулы болмасын.»
«Адамға қылған жақсылық өмірінде тозбайды.»
«Бір-бірімізге қайырымдылық, мейірімділік жоқ жерде бірлік пен ынтымақтастықтың ауылы алыстай береді.»
Әл-Фарабидің сөзі тәрбие сағатының негізгі идеясына тірек болады:
«Адамға ең алдымен білім емес, рухани тәрбие берілуі керек. Тәрбиесіз берілген білім — адамзаттың қас жауы, ол келешекте адамның бүкіл өміріне апат әкелуі мүмкін.»
Қайырымдылық — халық дәстүріндегі нақты іс
Жүргізушілер сөзі арқылы ата-бабамыздың салт-дәстүрі мен өмір салтындағы өзара қолдаудың орны айқындалады: жақсылық жасау — мақтан етерлік мінез, ал қайырымдылық — түрлі жағдайда іске асқан өмірлік қажеттілік.
Көрші ақысы
Көрші-қолаңның немесе ағайын-туыстың жалғыз аты өлсе, көпшілік болып етін бөлісіп, орнына бірігіп ат алып берген.
Жолға жәрдем
Алыс сапарға шыққанда кедейлерге уақытша мал қарасып, мінуге жылқы берген; көшуге, жем-шөп дайындауға түйе беріп көмектескен.
Сауын дәстүрі
Жаз мезгілінде тұрмысы төмен отбасыларға сауынға мал берген — бұл да мейірімділіктің нақты көрінісі.
«Қолыңнан келсе, жақсылық қыл — жасаған жақсылығың алдыңнан шығады» деген ой оқушыларға ортақ үндеу ретінде айтылады: жақсылық жасаудан жалықпайық.
Үлкенді құрметтеу — ізгіліктің бастауы
Атаны ардақтау, ананы аялау, досты сүю, жолдасты құрметтеу — бабадан қалған өнеге. Бұл құндылықтар елдігіміздің нышаны ретінде дәріптеледі.
Баланың ықыласы
Таң атса күлімдеп,
Жүрегім дірілдеп,
Атама жүгірем:
«Күн ашық бүгін», — деп.
Қамқорлық ниеті
Жүрерде жер тіреп таяғын,
Орнынан тұрады ол әрең.
Әттең, мен кішкентай баламын,
Әйтпесе, арқалап алар ем.
Сынып оқушыларының орындауындағы қазақ биі мен күй сабақтың мазмұнын байытып, тәрбиелік ойдың әсерін күшейтеді.
Ақыл мен білім туралы нақылдар
«Ақыл — тозбайтын тон, білім — таусылмайтын кен» деген сөз тәрбиенің өзегін ашады. Оқушылар нақылдарды кезекпен айтып, мінез бен парасаттың маңызын талдайды.
Достық пен ақыл
«Жақсы кісі ақылмен тәуір болады,
Мінезі қорғасындай ауыр болады.»
«Азаматпен дос бол — қадіріңді біледі.
Білімдімен дос бол — сасқанда ақыл береді.»
Кімге не артық?
«Тәкаппарға көз артық — көріп тұрып, көрмейді.
Жарымеске сөз артық — жөн сөйлеуді білмейді.»
«Олақтың артық қолы оңдырмас,
Тілазарға қажеті жоқ құлақ тыңдамас.»
«Жалқауға — құлақ та, көз де, қол да — бәрі артық.»
Ой түйін: тәкаппарлықтан, жалқаулықтан, тіл-араздықтан бойды аулақ ұстап, білімді әрі саналы болуға ұмтылу керек.
Көрініс: «Қиын есеп» — жақсылықтың шегі қайда?
Сабақтағы шағын сахналық көрініс оқушыға маңызды сұрақ қояды: жақсылықтың атымен берілген әрекет әрдайым дұрыс па?
Көріністің мазмұны
Бала есеп шығара алмай қиналады: бір жазады, бір өшіреді, ойланады, қарындашын кеміреді.
Жанындағысы: «Көшіріп ал!» — деп «көмек» ұсынады. Бала: «Рахмет, қазір-ақ көшіріп аламын», — дейді.
Мұғалім сұрақ қояды: «Кім кімге жақсылық жасады? Бұл — жақсылық па?»
Талқылау бағыты
- Көмектесу мен көшірту арасындағы айырма.
- Адал еңбек пен жауапкершілік.
- Нағыз қайырым — адамды өсіретін әрекет.
Қайырымдылық — асыл қасиет
«Кім не қасиетсіз?»
Өз ойы болмаса — ер қасиетсіз.
Жігері болмаса — жігіт қасиетсіз.
Бал болмаса — ара қасиетсіз.
Өнерсіз болса — бала қасиетсіз.
Әділетсіз болса — дана қасиетсіз.
Ұятсыз болса — қыз қасиетсіз.
Көк шықпаса — жер қасиетсіз.
Рухани түйін
Қайырымдылық — мейірім мен рақымның көрінісі. Дәстүрлі түсінікте мұсылман баласы бір-біріне мейірімді, қайырымды болуға үнделеді.
Рамазан айы — мейірімділік пен қайырымдылық айы. Бұл айда пітір таратып, қолынан келгенше көмек көрсету — сауапты іс.
Абай сөзі еске салынады: «Күллі адам баласын қор қылатын үш нәрсе бар: әуелі — надандық, екінші — залымдық, үшінші — еріншектік». Осы үшеуінен бойды аулақ ұстау — тәрбиенің шарты.
Адамдық туралы ой
«Кісіге адамшылық не керек? Адамдық — өзге айуаннан артық демек.
... Жан ашып, ешбір жанға жәрдем қылмай өткен адам — өсіп-өсіп құлаған бір бәйтерек.» (Ш. Құдайбердіұлы)
Оқушы тілегі: «Өмірде еш өкініш болмасын, имандылық болсын сенің жолдасың».
Қорытынды үндеу
Бір-бірімізге қайырымдылық пен мейірімділік болмаса, бірлік пен ынтымақ та алыстайды. Ата-бабадан қалған асыл қасиеттерден ажырамау — ұрпақ борышы.
Біз — халқымыздың қайырымдылық дәстүрін жандандырып, жалғастыратын ұрпақпыз. Кемтар жандарға, көпбалалы отбасыларға, қарттарға, зейнеткерлерге көмек қолын созу — қоғамның адамгершілік өлшемі.
Соңғы акцент
Халқымыздың бағалы дәстүрі — қайырымдылық пен жақсылықты ұмытпайық. Тәрбие сағаты әнмен түйінделеді: «Қазақтай ел қайда».