Қазақша рефераттар

Тамақтану ережелерін жаттау

Дұрыс тамақтанбаудың кері әсері

Дұрыс тамақтанбау көптеген аурулардың пайда болуына ықпал етеді. Бұл түсінік тек «зиянды тамақ жеу» ғана емес, ауқымы кең: шамадан тыс тамақтану, фастфудты жиі тұтыну, қатаң диеталар, ашығу және тұрақсыз режим — бәрі де ағзаға салмақ түсіреді.

Дұрыс тамақтанбай жүргеніңізді қалай білуге болады?

  • Қарныңыз ашпаса да тамақ жейсіз.
  • Қантты және рафинадталған қант көп өнімдерді жиі тұтынасыз.
  • Қоспалары көп өңделген тағамдарды жиі таңдайсыз.
  • Тамақты теледидар/компьютер алдында ішесіз.
  • Тым көп немесе тым аз тамақтанасыз.
  • Жүріп бара жатып тамақтанасыз.
  • Рационыңызда жеміс пен көкөніс аз.
  • Тұрақты режим жоқ, кейде түнде де тамақтанасыз.
  • Диетаға жиі отырасыз.

Дұрыс тамақтанбаудың зияны

Әрбір әдеттің салдары болуы мүмкін. Әсіресе асқазан-ішек жолы ауыратын адамдарға, балаларға және жүкті әйелдерге дұрыс емес тамақтану мүлде ұсынылмайды. Ағзаға қажетті қоректік заттарды алу үшін тым қатты ашыққанша күтпей, жеңіл аштық сезілгенде уақытылы тамақтанған дұрыс.

Стресс пен әдет бойынша тамақ жеу

Егер сіз стресс кезінде немесе «тәтті болғаны үшін» тамақ жей берсеңіз, асқазанда ауырлық пайда болып, асқазан қышқылы шамадан тыс түзіледі. Бұл гастритке немесе жараға әкелуі мүмкін.

Қантты шамадан тыс тұтыну

Қант көп болғанда ұйқы безіне салмақ түседі, нәтижесінде инсулин бөлінуі бұзылып, қант диабетінің қаупі артады. Сондай-ақ артық тәтті семіздікке және тіс жегісіне (кариес) әкелуі мүмкін.

Тым ащы тағамдар

Ащыны шамадан тыс қолдану ағзадағы сұйықтықтың іркілуіне ықпал етіп, несеп-тас аурулары мен жүрек-қантамыр жүйесіне байланысты мәселелерді күшейтуі мүмкін.

Қоспалары көп өнімдер

Қоспалардың кейбірі зиянсыз болуы мүмкін, ал кейбірі аллергия тудырып, асқазан мен ішек ауруларының пайда болуына әсер етеді. Мұндай өнімдерді азайту үшін чипстерді, газдалған тәтті сусындарды, шұжықтарды, дүкендік бәліштерді сирек сатып алған дұрыс.

Экран алдында тамақтану

Теледидар көріп, газет оқып немесе интернеттен жаңалық қарап отырып тамақтанғанда асқазан сөлі дұрыс бөлінбеуі мүмкін. Бұл да асқазан мәселелерін туындатады.

Жүріп бара жатып тамақ жеу

Қимыл-қозғалыс кезінде тағам толық шайналмайды, соның салдарынан дұрыс қорытылмайды және пайдалы заттар ағзаға толық сіңбеуі мүмкін.

Қатаң диета және жеткіліксіз тамақтану

Қатаң шектеулер дәрумендер мен минералдардың тапшылығына әкеледі. Бұл жалпы иммунитетке, жұмыс қабілетіне және көңіл-күйге әсер етеді.

Жеміс пен көкөністің аздығы

Жеміс-жидек пен көкөністер рационында маңызды орын алуы тиіс: олар дәрумен тапшылығының (авитаминоз) алдын алып, ішек микрофлорасын қолдайды.

Тұрақты режимнің болмауы және түнгі ас

Тамақтану режимі тұрақсыз болса, ағза асқазан сөлін қашан бөлу керегін «білмей», ас қорыту жүйесіне тұрақты ауырлық түсіреді. Ал түнде тамақтану құпталмайды: ас қорыту жүйесіне де демалыс қажет.

Тәуліктік мөлшер және қоректік құрамы

Тәулігіне орташа

800 г

қорек

Тәулігіне

1,5–2 л

су

Құрамы тиімді

  • Нәруыз15%
  • Май30%
  • Көмірсу55%

Қызықты деректер

  • Жер шары халқының тәуліктік рационы 5 миллион тонна қорекке жуық.
  • Адам 70 жылда шамамен 70 тонна су ішеді.
  • 70 жыл ішінде орта есеппен: 17 т көмірсу, 3 т нәруыз, 2 т май пайдаланады.
  • Қосымша түрде 2–3 центнер тұз, 38 кг фосфор, 8 кг магний тұтынылады.

Талқылауға арналған сұрақтар

Негізгі ұғымдар

  • FASTFOOD дегеніміз не?
  • Артық салмақ дегеніміз не?
  • Артық салмақтың қандай себептерін білесіңдер?

Артық салмақтың себептері

  • Салауатты өмір салтын сақтамау
  • Дұрыс тамақтанбау
  • Қимыл-қозғалыс белсенділігінің төмен болуы

Ойлануға арналған қосымша сұрақтар

  • Ағзаға күш беретін, ойлау қабілетін арттыратын қандай тағамдарды білесіңдер?
  • Ағзаның дамуына көмектесетін қандай тағамдарды білесіңдер?

Тапсырма: дұрыс тамақтану ережелерін құрастыру

Барлығымыз бірге дұрыс тамақтану ережелерін қалыптастырайық:

  1. 1. Майлы тағамдарды шамадан тыс пайдаланбаңыз.
  2. 2. Тым ащы және тұзды тағамдардан сақтаныңыз.
  3. 3. Тәтті көп, ал денсаулық бір-ақеу — мөлшерді сақтаңыз.
  4. 4. Жеміс-жидек — пайдалы тағам; күнделікті рационға қосыңыз.
  5. 5. Күніне 3 рет, мүмкіндігінше бір уақытта тамақтаныңыз.
  6. 6. Тамақты асықпай, дұрыстап шайнап жұтыңыз.
  7. 7. Тым ыстық немесе тым суық тағам тіс эмалін зақымдауы мүмкін.
  8. 8. Қоспалар мен түрлі дәмдеуіштері көп тағамдарды шектеңіз.

Қорытынды

Денсаулықты сақтау — бір күннің шаруасы емес. Тұрақты режим, пайдалы тағамдарды таңдау, қант пен өңделген өнімдерді шектеу және тамақтану мәдениетін қалыптастыру арқылы көптеген аурудың алдын алуға болады.