Тоқсанға келген тың болмас
Ашанти мақал-мәтелдерінен
Отыз жыл қисық өскен ағаш бір жылда түзелмейді.
Мағынасы: ұзақ уақыт бойы қалыптасқан мінез бен дағдыны қысқа уақытта өзгерту қиын.
Қоқаңдаған қораз қырғи барын ұмытады.
Мағынасы: даңғойлық қауіп-қатерді ұмыттырып, адамды сақтықтан айырады.
Дәрігер біреу үшін дәрі ішпейді.
Мағынасы: жауапкершілікті өзің көтермесең, ешкім сен үшін өміріңді түзеп бере алмайды.
Құл қожаны таңдамайды, қожа құлды таңдайды.
Мағынасы: теңсіз жағдайда таңдау көбіне билігі бар жақтың қолында болады.
Әмхара мақал-мәтелдерінен
Қолбасы қорқақпен ақылдаспайды.
Мағынасы: шешім қабылдауда батылдық пен жауапкершілік қажет; үрей үстем болса, ақыл да толық көрінбейді.
Әркім үйім үлкейеді деп үміттенеді.
Мағынасы: адамның арманы мен талпынысы көбіне өсіп-өркендеуге бағытталады.
Ақшаң барда аспаннан да жол табылар.
Мағынасы: мүмкіндік көбіне ресурсқа тәуелді; бірақ бұл әділет өлшемі емес.
Дертін жасырғанға дауа жоқ.
Мағынасы: мәселені мойындамайынша, оны емдеу де, шешу де қиын.
Бағы тайғаннан барша жұрт безеді.
Мағынасы: бақ-дәулет кеткенде, жалған ықылас та сейіледі.
Бастықтың өтініші де — бұйрық.
Мағынасы: билік бар жерде «өтініш» те міндетке айналып кетеді.
Отын барда от өшпейді.
Мағынасы: қуат көзі бар болса, іс те тоқтамайды; тірек үзілмесе, үміт те өшпейді.
Ніл дариясын көрмеген бұлаққа да таң қалады.
Мағынасы: тәжірибе тар болса, кішіні де үлкен көресің; көкжиек кеңіген сайын бағам да өзгереді.
Байдың ұлы қалада, бейбақтың ұлы далада.
Мағынасы: әлеуметтік мүмкіндік тең емес; біреуге жол ашық, біреуге жол жабық.
Күн көрінсе құс сайрайды.
Мағынасы: қолайлы жағдай туғанда, көңіл де көтеріліп, іс те ілгерілейді.
Тоқсанға келген тың болмайды.
Мағынасы: уақытында басталмаған іс кешігіп қалуы мүмкін; әр нәрсенің өз шағы бар.
Ақылдының қатесін тере берсең, асқар тау болады.
Мағынасы: мін іздеу тоқтамаса, ең парасатты адамды да қаралауға болады; әділ өлшем керек.
Қисайған ауызды қырық дәрімен жақсаң да түзелмейді.
Мағынасы: кей кемшілік пен әдет дәрімен емес, ниетпен және әрекетпен түзеледі; кейі мүлде өзгермейді.
Жат жердегі адам ауыздықталған аттай.
Мағынасы: бөтен ортада еркіндік шектеліп, адам өзін ұстамды ұстауға мәжбүр болады.
Қасқа басқа қайызғақ бітпейді.
Мағынасы: кей адамға тән табиғи артықшылық болады; кей кемшілік оған жоламайды деген ишара.
Аласадан құлаған ақсамайды.
Мағынасы: биіктен құлау ауыр; ал төменнен сүріну көп зиян келтірмейді.
Түйін
Бұл мақал-мәтелдер адам мінезі, қоғамдағы теңсіздік, билік пен жауапкершілік, сондай-ақ тәжірибенің шекарасы туралы ой салады. Қысқа сөзге көп мағына сыйған: бірі сақтыққа шақырса, бірі үміт пен мүмкіндіктің құнын ескертеді.