Көлік түрлерін жаз

Күнделікті өмірдегі көліктер

Білімділік

Күнделікті өмірде қолданылатын көліктер туралы білімді кеңейту.

Тәрбиелік

Жол қауіпсіздігін сақтауға, тәртіпті болуға баулу.

Дамытушылық

Ой-өрісті, танымдық қабілетті және сөйлеу дағдысын дамыту.

I кезең: Күнделікті көліктерді танып-білу

Бұл бөлімде балалар өз айналасындағы көліктерді атап, олардың қызметін түсіндіреді және қозғалыс ерекшеліктерін ажыратады.

Үйдегі көлік

Үйіңде қандай көлік бар?
Ол не үшін қажет?

Жергілікті көлік түрлері

Өз өңірімізде қандай көлік түрлері бар? (автобус, машина және т.б.)
Олардың атқаратын қызметін ата.

Автобус

Жолаушыларды тасымалдайды.

Өрт сөндіру көлігі

Өртті сөндіруге көмектеседі.

Жедел жәрдем

Науқасты ауруханаға тез жеткізеді.

Жылдамдық және қозғалыс сипаты

Қай көлік түрі ең жылдам жүреді? (ұшақ, пойыз)
«Самғайды» деген сөзді қай көлікке қатысты айтуға болады? (ұшақ)

II кезең: Тарих, маңыз және салыстыру

Бұл бөлім көліктің шығу тарихын, қоғамдағы рөлін және қазіргі көлік түрлерінің артықшылықтарын түсіндіруге бағытталған.

Ертедегі көлік: жануарлар

Ерте заманда адамдар көлік ретінде жануарларды пайдаланған. Әр халық өз тұрмысына ыңғайлы жануарды таңдаған.

Қазақ халқы: ат, түйе
Үнді халықтары: піл
Шығыс халықтары: қашыр, есек
Таулы өңірлер: қодас

Көліктің тұрмыстағы маңызы

Қазіргі заманда көлік бір жерден екінші жерге адамдарды да, жүктерді де тез жеткізеді. Көлік түрлері қолайлы әрі жақсы жабдықталған.

Ауылдан қалаға көкөніс, жеміс-жидек, астық, сүт өнімдері, ет және басқа да тауарлар жеткізіледі. Егер көлік болмаса, қажетті өнімдер тұтынушыға уақытында жетпес еді.

Халықаралық қатынас және оқу

Көптеген жастар шетелде білім алады. Алыс қашықтыққа ең қолайлы жол — ұшақпен ұшу.

Арнайы көліктер не үшін керек?

Кейбір мамандық иелеріне арнайы көлік қажет, себебі олар оқиға орнына машинасыз дер кезінде жете алмайды.

Өрт сөндірушілер
Жедел жәрдем қызметкерлері
Құтқару қызметтері

Салыстыру тапсырмасы

Ертедегі көліктер

Ат, түйе, есек, қашыр, қодас
Табиғи күшке тәуелді
Жылдамдығы мен қашықтығы шектеулі

Қазіргі көліктер

Машина, автобус, пойыз, ұшақ, троллейбус
Қозғалтқыш арқылы жұмыс істейді
Жылдам әрі көп адам/жүк тасымалдай алады

Қайсысы тиімді? Неліктен? Мысал келтіріп дәлелде.

III кезең: Деңгейлік тапсырмалар

Тапсырмалар үш деңгейге бөлінеді: негізгі ұғымды түсіну, себеп-салдарды талдау және шығармашылық ойлау.

I деңгей

Көлік дегеніміз не? Адамның мінуіне және жүк тасуға қызмет ететін, жүретін, ұшатын, жүзетін, жүйткіп қозғалатын машиналар мен жануарлар.
Қандай көліктерді білесің? Машина, пойыз, ұшақ.
Ертеде қандай көліктер пайдаланылған? Түйе, ат, есек, қашыр, қодас.
«Жүйрік» сөзі қай көлікке қатысты айтылады? Жүйрік ат.
Адам тасымалдайтын көліктерді ата. Машина, пойыз, автобус.
Жазба жұмысы: «Көліктің пайдасы» тақырыбында шағын әңгіме жаз.

II деңгей

Көліктердің жылдамдығы бірдей ме? Неге? Жоқ. Жылдамдық салмаққа, қозғалтқыштың қуатына және құрылымына байланысты әртүрлі болады.
Жолда қандай көліктерді кезексіз өткізеді? Неге? Жедел жәрдемді (сондай-ақ өрт сөндіру және құтқару көліктерін), өйткені олар адамдарға шұғыл көмек көрсетуге асығады.
Сен бұл ережемен келісесің бе? Өз ойыңды дәлелмен айт.
Ертегі кейіпкерлері қандай көліктерді қолданған? Мәтінге сүйеніп анықта да, қысқаша түсіндір.

III деңгей

Жұмбақтың шешуін тап:

Тақылдатып таңдайды,
Егінді тез жалмайды.
Дәнін берер тазалап,
Өзі түк те алмайды.

Жауабы: комбайн
Жұмбақтың шешуін тап:

Төбесінде кіндігі,
Жалғанған желіге.
Қабырғада күндігі,
Нұр шашқан төріне.

Жауабы: троллейбус
Көлік түрлерін жаз:

Ұ...

Ұшақ

К....

Кеме

М....

Машина

Т...

Трактор

Қауіпсіздік қорытындысы

Егер көшеде келе жатып көліктердің жолын бөгесек немесе жол ережесін бұзсақ, жол-көлік оқиғасы орын алуы мүмкін. Мұндай жағдай адамның жарақат алуына, тіпті өміріне қауіп төнуіне әкеледі. Сондықтан әрқашан жолда мұқият болып, қауіпсіздік ережелерін сақтау қажет.