Бала бағушы құмырсқалар
Құмырсқалар мен адамдардың арасында ойланарлықтай ұқсастық көп. Қарапайым ғана жәндік сияқты көрінгенімен, құмырсқа тіршілігі — ұйымшылдық, еңбекқорлық және өмірге бейімделудің керемет үлгісі.
Төмендегі салыстырулар құмырсқа әлемінің қаншалықты күрделі екенін және кей тұстарының адам қоғамына қаншалықты жақын екенін көрсетеді.
Құмырсқа мен адамның ұқсастықтары
Тұрғын үй салу
Құмырсқа: илеу салады.
Адам: үй салады.
Рөлдер мен міндеттердің бөлінуі
Құмырсқа: әр құмырсқаның нақты қызметі бар (аналық, аталық, жұмысшы, жауынгер).
Адам: отбасында әр мүшенің өз міндеті болады (ата, әже, ана, әке, бала).
Ішкі жайлылық пен микроклимат
Құмырсқа: илеуінің микроклиматы тұрақты, желдеткіш орнатқандай әсер береді; ыстықта да ауа ылғалдылығы сақталады (мысалы, 30°С-та 96,2%).
Адам: ыстықта кондиционер орнатады.
Қызмет көрсету жүйесі
Құмырсқа: ханша құмырсқаның жанында көптеген құмырсқа оған үздіксіз қызмет етеді.
Адам: бай адамдар және олардың үй қызметшілері.
«Бағбандық» және азық өсіру
Құмырсқа: илеу ішінде «бағбан» құмырсқалар саңырауқұлақ өсіріп, оның өсуіне жағдай жасайды. Бұл — олардың сүйікті асы.
Адам: бағбан жеміс-жидек өсіреді, күтіп-баптайды.
Үй жануарларын «бағу» және қорғау
Құмырсқа: жұлдызқұртты қоректендіріп, одан шырын алады; оны қорғап, топырақтан «қора» жасап, күзетшілер қояды.
Адам: сиыр, жылқы, ешкі, түйе сияқты малды сауады, қорада ұстайды, асырайды, қорғайды.
Аңшылық және айла-тәсіл
Құмырсқа: жауынгерлері ірі жәндікті айламен оп-оңай қолға түсіреді.
Адам: мергендігімен, ептілігімен және қулығымен аңшылық етеді.
Тағам дайындау
Құмырсқа: дақылдарды ұнтақтап «ұн» жасайды, сілекейімен араластырып, қорек дайындап, жас құмырсқалардың аузына апарып береді.
Адам: бидайды тартып ұн қылады, ұн илеп нан пісіреді.
Балаларды күту мен тәрбиелеу
Құмырсқа: «бала бағушы» құмырсқалар жаңа туған ұрпақты мәпелеп, аялап, жылы орынға жайғастырып отырады.
Адам: балабақша тәрбиешілері ата-анасы жұмыстан келгенше балаларды бағады, тәрбиелейді, күтеді.
Қарым-қатынас және есептеу
Құмырсқа: «сөйлесіп» қана қоймай, санай алатын қабілеті де бар деген тұжырым айтылады.
Адам: сөйлейді, санайды.
Құмырсқаның төрт қағидасы
Құмырсқаларды зерттеу — тек қызығушылық емес, ойлануға жетелейтін сабақ. Төмендегі төрт тұжырым олардың өмір салтындағы ерекше «пәлсапаны» ашады.
1) Ешқашан берілмеу
Құмырсқалар белгілі бір бағытқа беттесе, оларды тоқтатуға тырыссаңыз да, міндетті түрде басқа жол табады. Мақсатқа жету үшін әртүрлі амал қолданады.
2) Қысты жаз бойы ойлау
Жаз мәңгі емес. Сондықтан құмырсқалар қысқа қажетті азығын жазда-ақ жинайды.
3) Жазды қыс бойы ойлау
Қыс та мәңгі емес. Суық күшейсе — тығылады, жылынса — сыртқа шығады. Олар өзгерісті үмітке айналдырып, әр кез жақсылық күтумен өмір сүреді.
4) Барынша еңбек ету
Қысқа дайындалу үшін қанша құмырсқа қаншалықты жұмыс істей алса, соншасы жұмыс істейді. Бұл — ұжымдық еңбек пен жауапкершіліктің көрінісі.
Қорытынды ой
Құмырсқалар — жәндіктердің ішіндегі ең ғажайыптарының бірі. Олар тынымсыз еңбек етеді, ұйымшыл, батыл, ақылды әрі бір-біріне қайырымды. Кіп-кішкентай болғанымен, олардың «бір минут бос уақыты болмайтындай» әрекеті адамға үлкен ой салады.
Құмырсқаны көрсеңіз, жанынан жай өтіп кетпей, жол беріңіз. Әр адам құмырсқадан үлгі алса, талай жетістікке жетер еді. Адамзат, құмырсқаларды қорламайық — оларды қорғайық.
Дайындаған: Асыл