Ана тілін ананың баласындай сүй
Бұл жинақта білім, тәрбие, ұстаз қадірі және ана тілінің қасиеті туралы ой-тұжырымдар берілді. Әр дәйексөз — ұлт жадының бір үзігі, бүгінгі күнге арналған бағдар.
Білім мен үйренудің мәні
Оқу — дайын ақиқат алу емес, ойды ояту. Үйрену сұрақтан басталып, үздіксіз ізденіске ұласады.
«Кімде-кім халқынан тәлім алмаса, оны ешбір мұғалім үйрете алмайды.»
«Басқаларды үйрете жүріп, біз өзіміз үйренеміз.»
«Ештеңе туралы сұрамайтын адам ештеңе үйренбейді.»
«Мен ешқашан өз оқушыларыма бір нәрсені “үйретпеймін”, тек олардың оқуы үшін жағдай жасаймын.»
Түйін
- Үйренудің негізгі шарты — сұрақ қоя білу.
- Оқыту — орта құру, ойлануға мүмкіндік беру.
- Білімнің қайнары — халықтық тәлім мен тәжірибе.
Тәрбие, мінез және сөз әдебі
Сөз — мінездің айнасы. Жылылық, әділдік, жауапкершілік пен қайырым — тәрбиенің өзегі.
«Өзіңді қарапайым, жылы лебізіңмен сыйлата алмасаң, құр қаталдықтан түк шықпайды.»
«Адамды тәрбиелеу — демек, оның ертеңгі қуанышқа жетер келешек жолын тәрбиелеу.»
«Жомарттық пен мәрттіктің негізінде үш нәрсе бар: біріншісі — өз сөзіңде тұру; екіншісі — әділдік пен туралыққа нұқсан келтірмеу; үшіншісі — қайырымдылықты ұмытпау. Мәрттік жолында жүрген адам үш нәрседен сақтансын: көзді — жаман назардан, қолды — жаман істен, тілді — жаман сөзден.»
Қысқа қағидалар
Әдеп басы — тіл. Сөз әдебі адамды өсіреді де, өшіреді де.
Пайдасыз мың сөзден пайдалы бір іс артық.
Тіл — елшінің қылышы; ол қылыштан да өткір.
Тіл өлгенді де тірілтеді: сөздің қуаты — жауапкершілік.
Ұстаз — ұлт ұстыны
Ұстаз еңбегі сырттай қарапайым көрінгенімен, қоғамның ертеңін қалыптастыратын ең ұлы істердің бірі.
«Мұғалім ісі сырттай қарапайым болғанымен, тарихтағы ең ұлы істің бірі.»
«Бір әріп үйреткенге — қырық жыл сәлем бер.»
«Ұстаз — анаңдай ұлы.»
«Ұстаз ұстаз емес, өз шәкірті үшін күймесе; шәкірт шәкірт емес, өз ұстазын сүймесе.»
Мектеп туралы бейне
«Мектеп — кеме, білім — теңіз. Барар жерге тез жетеміз.»
Ана тілі — халықтың жаны
Тіл — тарихи жады, мәдениет пен болмыстың өзегі. Тіл әлсіресе, рухани сабақтастық үзілудің шегіне келеді.
«Тіл — жұрттың жаны. Тілінен айырылған жұрт — жойылған жұрт.»
«Ана тілінен айырылған адам өз халқы жасаған мәдени мұраның бәрінен айырылып қалады.»
«Тіліңді жоғалту — тас қараңғыда көзсіз қалудан да өткен қасірет.»
«Ана тілі — халық болып жаратылғаннан бергі жан дүниесінің айнасы, өсіп-өніп, түрлене беретін, мәңгі құламайтын бәйтерегі.»
«Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп болатын ең қуатты нәрсе — тіл. Сөзі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады.»
«Қазақстанның болашағы қазақ тілінде жатыр.»
Тілге қызмет — күнделікті әдет
- Өзара сөйлесуде ана тілін әдейі таңдаңыз: «Қазақ қазақпен қазақша сөйлессін!»
- Тілді тек «дұрыс» емес, әсерлі әрі әдемі қолдануға ұмтылыңыз (Р. Сыздық).
- Ана тілін біле тұра өзге тілді меңгеру — қуаныш; ана тілін білмей тұрып өзге тілде «жақсы сөйлеу» — күйініш (Х. Досмұхамедұлы).
Сөздің салмағы және ойдың көркі
Ойдың көркі — тіл, тілдің көркі — сөз. Дәлдік пен талғам сөз мәдениетін қалыптастырады.
«Кісінің көркі — жүз, жүздің көркі — көз, ойдың көркі — тіл, тілдің көркі — сөз.»
«Біліп айтқан сөзге құн жетпейді, тауып айтқан сөзге шын жетпейді. Өзің білмесең — білгеннен үйрен, үйренгеннен ештеңең кемімейді.»
«Ақылмен ойлап білген сөз бойыңа жұқпай сырғанар, ынталы жүрек сезген сөз бар тамырды қуалар.»
Қорытынды ой
Азаттық пен білім
«Халықтың кемеліне келіп өркендеп өсуі үшін ең алдымен азаттық пен білім қажет.»
Шоқан Уәлиханов
Тіл — мәңгі мұра
«Халықтың мәңгі ғұмыры — оның тілінде. Әрбір тіл өз халқы үшін ұлы.»
Шыңғыс Айтматов
Іске көшетін құрмет
«Қазақ тілі туралы қырық мақала жазғанша, қырық адамды қазақ тіліне үйреткен артық.»
Алтынбек Сәрсенбаев
Бұл ойлардың барлығы бір арнаға құяды: білім — адамды өсіреді, ұстаз — қоғамды ұйытады, ал ана тілі — халықтың рухын сақтайды. Сөзді қадірлеу — өзіңді, тарихыңды және ертеңіңді қадірлеу.