Қазақша рефераттар

Жер бетінде қашықтықты өлшеу

Сабақ тақырыбы

Жер бетінде қашықтықты өлшеу. Қашықтықты қағаз бетіне белгілеу. Масштаб.

Оқыту мақсаты

Масштабты және оның түрлерін білу.

Дамыту мақсаты

Қашықтықты өлшеу кезінде картадағы масштабты тиімді пайдалану дағдысын қалыптастыру.

Оқу жабдықтары

  • Оқулық
  • Топографиялық карта
  • Атлас
  • Дәптер, күнделік
  • Түрлі түсті қарындаштар

Сабақ барысы

Ұйымдастыру кезеңі

  1. Амандасу, оқушыларды түгендеу.
  2. Оқулық, атлас, дәптер, күнделік және бояу қарындаштарын тексеру.
  3. Кезекшіге бүгінгі күнді жазғызу.

Өткенді қайталау

  • Бағдарлау

    Жергілікті жерде бағытты анықтау тәсілдері.

  • Азимут

    Бір бағыттың бұрыштық өлшемі.

  • Полярлық (азимуттық) түсірім

    Бір нүктеден өлшеу жүргізу арқылы жоспарлау.

  • Азимут бойынша жүріп бағдарлау

    Берілген азимутты сақтай отырып қозғалу.

  • Тапсырмалар

    Алдыңғы сабақтағы 3, 4, 5-тапсырмаларды орындау.

Жаңа тақырып: қашықтықты өлшеу және масштаб

Жер бетінде қашықтықты өлшеу тәсілдері

  • Таспамен өлшеу.
  • Өлшеуіш аша (өлшеу құралы) арқылы өлшеу.
  • Қадаммен өлшеу: әр адам өз қадамының орташа ұзындығын алдын ала анықтап алғаны дұрыс. Оқулықта көз мөлшермен анықтауға арналған кесте беріледі.

Масштаб ұғымы

Масштаб — жер бетінде өлшенген қашықтықты қағаз бетіне түсіру үшін қанша рет кішірейтілгенін көрсететін шама.

Сандық масштаб бөлшек түрінде жазылады: 1 : n. Мұнда алымы әрқашан 1 см, ал бөлімі кішірейту дәрежесіне тең.

  • Бөлімдегі сан үлкейген сайын масштаб ұсақ болады.
  • Бөлімдегі сан кішірейген сайын масштаб ірі болады.

Мысал: 1:10 000 масштабы 1:50 000 масштабқа қарағанда ірі.

Атаулы масштаб

Картаның масштабы сөзбен де беріледі. Мысалы, 1:10 000 масштабы атаулы түрде 1 см-де 100 м деп жазылады. Бұл — атаулы масштаб.

Өзен ұзындығын өлшеу үлгісі

Өзендердің ұзындығын циркуль арқылы өлшеуге болады: өзен бойын 5 мм аралықпен “басып” өтіп, алынған қадам санын 5 мм-ге көбейтеді, кейін нәтижені карта масштабы бойынша нақты қашықтыққа айналдырады.

План және топографиялық карта

  • План: шамамен 1:2 000 және одан ірі масштабтар.
  • Топографиялық карта: 1:10 000-нан 1:100 000-ға дейін.

Бекіту және үй тапсырмасы

Бекіту: 5-тапсырманы орындау, 7-тапсырманы орындау.

Үйге тапсырма: 6-тапсырманы орындау, анықтамаларды мазмұндау.

Тапсырмалар

  1. Егер адам 1 км қашықтықты 15 минутта жүріп өтсе, онда ол 1 сағатта неше км жүреді?
  2. 1 см – 1 км атаулы масштабты сандық масштабқа айналдыр.

    Еске салу: 1 км = 1000 м = 100 000 см.

    Демек, 1 см : 100 000 см → 1:100 000.

  3. 1:80 000 000 сандық масштабты атаулы масштабқа айналдыр.

    1 см картада → 80 000 000 см жерде.

    Бұл 800 км-ге тең (өйткені 100 000 см = 1 км).

    Атаулы түрі: 1 см-де 800 км.

  4. 1 см – 1 км сызықтық масштаб жаса (оқулықтағы 23-бет).
  5. Астана – Қарағанды арақашықтығын есепте.
  6. Масштабты пайдаланып 50 м қашықтықты сыз: M: 1 см – 10 м.
  7. Оқушы 500 м қашықтықты ұзындығы 5 см кесінді етіп сызды. Ол қандай сандық масштабты қолданды?

    500 м = 50 000 см. 5 см картада → 50 000 см жерде.

    Демек, 1 см → 10 000 см, яғни 1:10 000.

Шартты белгілер бойынша тапсырмалар

1) Топографиялық диктант

Туристер кесілген орманнан шығып, оңтүстік-шығыстағы тас жолмен 300 м жүріп, солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай ағып жатқан ені 5 м өзеннен ағаш көпір арқылы өтеді. Одан кейін өзеннің сол жағындағы шалғын арасындағы жалғыз аяқ жолмен солтүстікке қарай 2 км жүріп, орманшының үйінен өтіп, тағы 1 км шығысқа қарай жүріп, бұлаққа тоқтайды.

Масштаб: 1 см – 500 м. Туристердің жүрген жолының планын сыз.

2) Азимут бойынша маршрут сызу

Туристер A нүктесінен лагерьге дейін: 180° азимутпен 5 км, 45° азимутпен 1,5 км, 90° азимутпен 3 км жүруі керек. Олардың жүрген жолын сызба түрінде сал.

Масштаб: 1 см – 1000 м.

Қосымша бөлім

Профиль (кесінді) жасауды үйрену.