Білімділік Псевдонимді және мәліметтер қоры кестесін құруды үйрету

Сабақтың мақсаты

Сабақтың барысы

1. 1) Ұйымдастыру кезеңі

   3 минут

   Амандасу, студенттерді түгендеу, кабинет тазалығын қадағалау.

2. 2) Үй тапсырмасын тексеру

   10–15 минут

   10.1 «Графикалық файлдар форматтары. Графикалық ақпараттарды кескіндеу компоненттері» тақырыбы бойынша шығармашылық жұмысты интерактивті тақтада қорғау.

3. 3) Жаңа тақырыптың мақсаты мен міндеттері

   Мәліметтер қорын тұрғызу принциптерімен таныстыру және alias пен МҚ кестесін құруды үйрету.

4. 4) Жаңа тақырып (негізгі материал)

   15 минут

   Мәліметтер қоры — бұл ақпаратты сақтайтын файлдар (кестелер) жиынтығы. Мәліметтердің орналасуына және бірнеше қолданушы арасында бөлісу тәсіліне қарай МҚ локальды және алыстатылған болып бөлінеді.

   Локальды мәліметтер қоры

   Мәліметтер бір құрылғыда орналасады: компьютердің дискісінде немесе желілік дискіде.

   dBase FoxPro Access Paradox

   Алыстатылған мәліметтер қоры

   Мәліметтер қоры файлдары алыстатылған компьютерде орналасады және желі арқылы қолжетімді болады.

   InterBase Oracle Sybase Informix Microsoft SQL Server

   Кесте, жазба және өріс

   • Жазба — бір объект туралы мәліметтер жиынтығы (кестедегі қатар/жол).
   • Өріс — объектінің бір қасиеті (кестедегі баған).
   • Кестеде барлық жазбалар бірдей өрістерден тұрады, бірақ кейбір өрістер бос болуы мүмкін.
   • Әр бағанға қайталанбайтын атау, әр жазбаға нөмір беріледі.

   Alias (бүркеншік ат) не үшін қажет?

   Бағдарламашы мәліметтер қоры файлдарының нақты қай жерде сақталатынын алдын ала білмеуі мүмкін (мысалы, қолданушы C:, D: дискісіне немесе желілік дискіге орналастырады). Delphi ортасында бұл мәселе бүркеншік ат (Alias) арқылы шешіледі: ол — мәліметтер қорының толық жолына берілетін қысқа атау.

   Мәліметтерге қатынау үшін қолданба Borland Database Engine (BDE) кітапханасын пайдаланады. Alias деректері жүйедегі конфигурациялық файлда сақталады және BDE Administrator утилитасы арқылы тіркеледі.

   Мәліметтер қорын құрудың негізгі қадамдары

   1. 1 Каталог (қапшық) құру.
   2. 2 Alias құру.
   3. 3 Кесте құру.

   Database Desktop утилитасы

   Database Desktop — Delphi-мен бірге орнатылатын, Paradox-қа ұқсас утилита. Ол әртүрлі форматтағы локальды МҚ кестелерімен жұмыс істеуге арналған. Утилита арқылы құрылған кесте файлдарының кеңейтімі: *.db.

   Іске қосу: Tools → Database Desktop

   Alias құру (BDE арқылы)

   1. Tools → Alias Manager тармағын таңдаңыз.
   2. New батырмасын басыңыз.
   3. Database Alias өрісіне атау енгізіңіз (мысалы, Gruppa).
   4. Browse арқылы каталог жолын таңдаңыз.
   5. KeepNew және OK батырмаларын басып сақтаңыз.

   Жаңа кесте құру және параметрлерін орнату

   Жаңа кесте үшін: File → New → Table. Ашылған терезеден кесте типін таңдаңыз (мысалы, Paradox 7). Кейін өрістердің атауын және типін көрсетесіз.

   Өріс атауына қойылатын талаптар

   • Ұзындығы 25 таңбадан аспауы тиіс.
   • Бос орыннан басталмауы керек (ішінде бос орын болуы мүмкін).
   • [ ], ( ), { } жақшалары мен кейбір арнайы таңбаларды қолданбаған дұрыс.
   • Атауы тек цифрлардан ғана тұрмауы керек.

   Ескерту: бастапқы мәтіндегі «10 таңбадан ұзын болмауы қажет» тармағы алдыңғы (25 таңба) талаппен қайшы келеді, сондықтан негізгі шектеу ретінде 25 таңба қабылданды.

   Өріс типтері (Paradox)

   Alpha 1–255 байт мәтіндік жол

   Number 8 байт сан (оң/теріс)

   Money ақшалай мән, ондық бөлікпен

   Short 2 байт бүтін сан (−32768…32767)

   Long Integer 4 байт бүтін сан (шамамен ±2.1 млрд)

   Date 4 байт күн

   Memo 255 байттан ұзын мәтін

   Logical T (ақиқат) / F (жалған)

   Bytes 1–255 байт деректер

   Кестені сақтау және деректер енгізу

   1. 1 Save As… командасын орындаңыз.
   2. 2 File Name өрісіне кесте атауын енгізіңіз.
   3. 3 Alias тізімінен өзіңіз құрған alias-ты таңдаңыз.
   4. 4 Save батырмасын басыңыз.

   Деректер енгізу: File → Open → Table

   Өрістерді түзету: F9 немесе Table → Edit Data

   Кемінде 5 жазба енгізіп, терезені жабыңыз. Мәліметтер қоры дайын. Соңында Database Desktop утилитасын жабыңыз.

5. Өзіндік жұмыс

   25 минут

   Төмендегі құрылымдар бойынша МҚ кестелерін құрыңыз, кесте параметрлерін орнатыңыз және МҚ кестесімен жұмыс істейтін қосымша жасаңыз.

   1) Кітапхана

   • Студент карточкасының нөмірі
   • Кітап атауы
   • Берілген күні
   • Студенттің аты-жөні, әкесінің аты
   • Өткізілген (қайтарылған) күні

   2) Асхана

   • Күн-ай мерзімі
   • Кассир №
   • Төленген ақы
   • Уақыты

   3) Колледж оқытушысы

   • Оқытушының аты-жөні, әкесінің аты
   • Қызметі
   • Сағат саны
   • 1 сағатқа төленетін ақы

   4) Оқудың ақысы

   • Студенттің аты-жөні, әкесінің аты
   • Қабылданған күні
   • Төленетін ақы
   • Кассир №
   • Топ №

   5) Цех бастығының орны

   • Басшының аты-жөні, әкесінің аты
   • Бағынушылар саны
   • Жұмыс тапсыру мерзімі
   • 1 күндік жұмыс ақысы

   6) Топ туралы мәлімет

   • Топ №
   • Студенттер саны
   • Аты-жөні, әкесінің аты
   • Мекенжайы
   • Телефоны

   Өзіндік жұмысты қорғау

   10–15 минут

   Әр студент өз кестесінің құрылымын, өрістер типтерін және енгізілген деректерін қысқаша таныстырады.

6. 5) Жаңа тақырыпты бекіту

   5 минут

   Жаңа сабақты бекіту үшін бес студент компьютерде СБР-ді қолданып, ADO Tester бағдарламасы арқылы тест тапсырмаларын орындайды. Тест — тақырып бойынша таңдауы бар сұрақтардан тұрады.

   Тест тапсырмалары (үлгі)

   1. Қарапайым деректер қорын құруға арналған утилиталар: BDE Administrator және Database Desktop.
   2. Өріс сәйкес келеді: баған.
   3. Database Desktop — мәліметтер қоры кестелерімен жұмыс істеуге арналған Delphi-мен бірге қойылатын утилита.
   4. Жазба сәйкес келеді: жол.
   5. Database Desktop арқылы құрылған файл кеңейтімі: *.db.
   6. Жергілікті деректер қорын жасауға арналған жүйелерге жатпайды: Oracle.
   7. Жаңа кесте құру үшін: File → New → Table.
   8. Мәліметтер қоры — ақпарат сақтайтын файлдар жиынтығы.
   9. Локальды МҚ жүйелері: dBase, FoxPro, Access, Paradox.
   10. Алыстатылған МҚ жүйелері: InterBase, Oracle, Sybase, Informix, Microsoft SQL Server.

   Қалған студенттерге сұрақтар

   • Мәліметтер қоры дегеніміз не?
   • Database Desktop утилитасын іске қосу үшін қандай команданы орындау керек?
   • МҚ құру процесінің қадамдарын атаңыз.
   • Alias дегеніміз не?
   • Alias құру үшін қандай әрекеттер орындалады?
   • Жазба дегеніміз не?
   • Өріс дегеніміз не?

7. 6) Сабақты қорыту

   2 минут

   Студенттер тақтада қысқаша мына сұрақтарға жауап береді: «Не білдім? Не үйрендім? Не білгім келеді?»

8. 7) Бағалау

   3 минут

   Студенттердің сабаққа қатысуына және тапсырмаларды орындауына байланысты электронды журналға бағалар қойылады.

9. 8) Үй тапсырмасы

   2 минут

   11.1 Мәліметтер қорын тұрғызу принциптері. МҚ кестесін құру. МҚ кестесінің параметрлерін орнату.