Белгілердің ажырау заңы
Сабақтың тақырыбы
- Доминанттылық заңы
- Екінші ұрпақта белгілердің ажырау заңы
- Гомозиготалы және гетерозиготалы даралар
Сабақтың мақсаты
Дигибридті будандастыру және белгілердің тәуелсіз ажырау заңдылығы туралы білім беру. Оқушыларды будандастыру нәтижелерін арнайы жазу жүйесі — Пеннет торын — қолдануға үйрету.
Дамытушылық
Биологиялық ғылыми әдістер арқылы будандастыру нәтижелерін белгілі бір дәрежеде болжауға болатынын түсіндіру. Генетикалық терминдердің мәнін ашу.
Тәрбиелік
Генетика туралы түсініктерін тереңдету. Кесте және кітаппен жұмыс істеуге дағдыландыру, шығармашылық ойлау қабілетін дамыту.
Сабақтың ұйымдастырылуы
Сабақтың типі
Хабарлама, жаңа білімді қалыптастыру.
Әдістемелік шешім
- Сұхбат, әңгіме-сұхбат
- Кестелер мен суреттерді қолдану
- Электрондық оқулық арқылы жұмыс
Құрал-жабдықтар
Сабақтың жүрісі
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сабаққа дайындық, оқу құралдарын тексеру, алдыңғы тақырыптармен байланыс орнату.
II. Моногибридті шағылыстыруды қайталау
Бірінші ұрпақтың біркелкілігі туралы білімдері пысықталады, есептер шығарылады.
Есеп 1
Адамда таскерең ауруы аутосомды-рецессивті типпен тұқым қуалайды. Егер әке де, шешесі де осы белгі бойынша гетерозиготалы болса, бұл отбасында сау және ауру балалардың туу ықтималдығы қандай?
Берілгені
- Ата-ананың генотипі: Aa × Aa
- Фенотипі: екеуі де сау (естуі қалыпты)
Нәтиже (генотип бойынша)
- AA — 25%
- Aa — 50%
- aa — 25%
Жауабы (фенотип бойынша)
Сау балалардың ықтималдығы — 75%, ал ауру балалардың ықтималдығы — 25%.
III. Жаңа сабақ
Бұл бөлімде доминанттылық заңы, екінші ұрпақта белгілердің ажырауы, сондай-ақ гомозиготалы және гетерозиготалы даралар туралы ұғымдар жүйеленеді.
Мендельдің екінші заңы: белгілердің ажырау заңы
Бірінші ұрпақтағы гетерозиготалы (будан) дараларды өзара шағылыстырғанда, екінші ұрпақта (F2) белгілердің ажырауы жүреді: доминантты да, рецессивті де белгілер қайтадан көрінеді.
Фенотиптік қатынас
3 : 1
Генотиптік қатынас
1 : 2 : 1
Ой қозғау сұрақтары
- Мендельдің бірінші заңы негізінде қандай заңдылықтар анықталды?
- Бір немесе екі белгісі бойынша айырмашылығы бар дараларды будандастырғанда қандай өзгерістер байқалады?
- Екі белгісі бойынша (мысалы, сары-тегіс және жасыл-бұдыр) айырмашылығы бар дараларды будандастыру қалай аталады?