Мұқан Төлебаевтың өмірбаяны және шығармасы
4-сынып музыка сабағы
Сабақ тақырыбы: Нұрғиса Тілендиевтің өмірбаяны (1925–1998)
Сабақтың мақсаты
- Н. Тілендиевтің өмірі мен шығармашылығымен таныстыру.
- Қазақ композиторлары мен аспаптық музыка туралы білімді толықтыру.
- Композитор күйлері мен әндерін тыңдап, танып-білу көкжиегін кеңейту.
Тәрбиелік және дамытушылық мәні
- Өнерді сүюге және құрметтеуге тәрбиелеу.
- Ұйымшылдықты, ойлау қабілетін және қиялдай білуді дамыту.
Көрнекіліктер мен құралдар
Жаңа сабақ: Нұрғиса Тілендиев (1925–1998)
Нұрғиса Тілендиев — қазақтың аса көрнекті композиторы, домбырашы, дирижер. Ол Құрманғазы мен Тәттімбеттен кейінгі домбыра өнерінің тарландарының бірі ретінде бағаланады. Ойлы да сезімтал, білімді өнер иесі халықтың рухани музыка мәдениетін көтеруге зор үлес қосты.
Негізгі деректер
- Туған күні мен жері
- 1925 жыл, 1 сәуір — Алматы облысы, Жамбыл ауданы
- Мәртебесі
- Қазақстанның халық әртісі, Халық қаһарманы
- Білімі
- Алматы ұлттық консерваториясы, Мәскеу консерваториясы
- Өнер ұжымы
- 1981 жылы «Отырар сазы» фольклорлық-этнографиялық оркестрін құрды
Күйлері
Халыққа кең тараған шығармаларының қатарына: «Көш керуені», «Ата толғауы», «Аққу», «Әлқисса», «Махамбет» және басқа күйлер жатады.
Кино және театр музыкасы
- 50-ден астам драмалық спектакльге музыка жазды.
- 19 кинофильмге музыка жазды: «Қыз Жібек», «Қилы кезең», «Менің атым Қожа» және т.б.
- 17 мультфильмге музыка жазды: «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?», «Ақсақ құлан» және т.б.
«Отырар сазы» мұрасы
2000 жылы «Отырар сазы» фольклорлық-этнографиялық оркестріне Нұрғиса Тілендиевтің есімі берілді. Композитор қалыптастырған дәстүрді кейінгі ұрпақ жалғастырып келеді: оркестрдің жұмысын жаңғыртуға Динара Нұрғисақызы да жетекшілік етіп, өнер мұрасын болашаққа жеткізуде.
Әндері
Танымал әндері: «Саржайлау», «Әке туралы жыр», «Құстар қайтып барады» және т.б.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушыларды түгендеу, оқу құралдарын тексеру, сабаққа назар аударту.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Тақырып: Мұқан Төлебаевтың өмірбаяны және шығармашылығы.
- М. Төлебаевтың ең атақты шығармасы қандай?
- Қандай ән-романстар жазды?
- Қазақтың қандай кәсіби композиторларын білесің?
3) Бағалау
Оқушылардың жауаптары мен белсенділігіне қарай бағалау жүргізіледі.
4) Музыка тыңдау
«Ата толғауы» және «Көш керуені» күйлерін тыңдау. Тыңдау барысында қазақтың аспаптық үнін ажыратып, орындалу ретіне қарай тізім жасап, дәптерге жазу.
5) Ән үйрену: «Жан анам»
Авторлары
- Музыка
- Е. Өміров
- Сөзі
- Қ. Жәленова
Орындау сипаты
- Әуен жұмсақ тембрмен, асықпай, анық әрі ашық орындалады.
- Балалар әнді жұмсақ сазды әуенмен жеткізеді.
- Дауысты ашуға жаттығу: До мажор гаммасы.
- Әнді 2–3 рет қайталау, қиын тұстарымен жеке жұмыс жасау.
- Парта бойынша айту және баян сүйемелдеуімен орындау.
Тақырыптық байланыс: 8 наурыз
Алдымызда 8 наурыз — халықаралық әйелдер күні. Осы мерекеге орай аналарымызды, әжелерімізді, апайларымызды құттықтаймыз. Бүгін үйренетін «Жан анам» әнінің негізгі мазмұны — анаға деген құрмет пен алғыс.
Мақал-мәтелдер
- Ананың сүті — бал, баланың тілі — бал.
- Ана алдында — құрмет, ата алдында — қызмет.
6) Қазақстандық кәсіби композиторлар және шығармалары
| Композитор | Шығармасы | Жанры |
|---|---|---|
| А. Жұбанов | «Абай» | Опера |
| Е. Брусиловский | «Қыз Жібек» | Опера |
| Н. Тілендиев | «Ата толғауы» | Күй |
| М. Төлебаев | «Біржан — Сара» | Опера |
7) Сабақты қорытындылау (сұрақтар)
- Н. Тілендиев кім?
- Ол қандай шығармалар жазды?
- «Ата толғауы» күйінде қазақтың қандай аспаптары естіледі?
- «Көш керуені» күйі жылдың қай мезгілін (немесе қандай көріністі) суреттейді?
- Нұрғиса Тілендиев қандай өнер ұжымын құрды?
- «Жан анам» әнінің негізгі мазмұны кім туралы?
8) Үй тапсырмасы
- Нұрғиса Тілендиевтің өмірбаянын оқып келу.
- «Жан анам» әнінің сөзін жаттау.
- Тыңдалған күйлердің мазмұнына сүйеніп, шағын шығарма жазып келу.