Әдеби кеш

Іс-шараның мақсаты мен міндеттері

Мақсаты

Сафуан Шаймерденовтің әдеби мұрасын жас ұрпаққа таныту, оқушылардың азаматтық ұстанымын күшейту және ұлттық ой-санасының қалыптасуына ықпал ету.

Міндеттері

  • Оқушылардың жазушының өмірі мен шығармашылығын тануға қызығушылығын арттыру.
  • Рухани мұраны терең зерттеуге ынталандыру.

Көрнекілігі

  • С. Шаймерденовтің портреті
  • Шығармалары мен аудармалары бойынша әдеби көрме
  • Слайдтар

Өтілу формасы

Әдеби кеш.

Өтілу жоспары

  1. 1 С. Шаймерденовтің туғанына 90 жыл толуына арналған кіріспе сөз.
  2. 2 С. Шаймерденовтің өмірбаяны.
  3. 3 Жазушылығы мен шығармалары туралы баяндама.
  4. 4 Қайраткерлігі мен азаматтық ұстанымы туралы бөлім.

Кештің ашылуы: жүргізушінің өлең жолдары

Белгілі есімің — бауырмал ағасың.

Көңілдің есігін күй болып қағасың.

Қашанда ақ жақсыға құшағың жаясың.

Аязда — ақ шуақ, аптапта — саясың.

Кіріспе сөз

Сафуан Шаймерденовтің туғанына 90 жыл толуына арналған құттықтау және таныстырылым сөзін қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімдері ұсынады.

Мерейтойлық жыл: өңірлік мәдени тыныс

1-жүргізуші

Биылғы жыл біздің өңір үшін айшықты жылдардың бірі. Наурыз айында жерлес қаламгер, сөз зергері Ғабит Мүсіреповтің 110 жылдық мерейтойын атап өтсек, 15 сәуірде тағы бір даңқты жерлесіміз — жазушы Сафуан Шаймерденовтің 90 жылдық мерейтойын атап өттік. Осыған орай мектепішілік және аудан көлемінде түрлі шаралар ұйымдастырылуда. Бүгін мектебімізде осы күнге арналған «Көркем сөздің жұлдызы» атты әдеби кештің шымылдығын ашамыз.

Өмірбаяны: уақыт бедеріндегі жол

2-жүргізуші

Сафуан Шаймерденов 1922 жылы 15 сәуірде Солтүстік Қазақстан облысы, Преснов ауданында (қазіргі Жамбыл ауданы), Амангелді ауылында дүниеге келген. Орта мектепті тәмамдаған соң, өз ауылындағы орталау мектепте мұғалім болып қызмет атқарды. Әскер қатарында болды.

1942–1943 жылдары Преснов аудандық комсомол комитетінің хатшысы, 1942–1945 жылдары «Ленин туы» газетінде тілші әрі әдеби қызметкер болып еңбек етті. 1950 жылы ҚазМУ-дің филология факультетін үздік бітіріп, кейін республикалық жастар газетінің Қарағанды облысы бойынша тілшісі болды.

1952 жылы «Әдебиет және искусство» журналы бөлімінің меңгерушісі, Қазақстан Жазушылар одағында проза секциясының жетекшісі, 1955 жылы «Қазақ әдебиеті» газетінде бас редактордың орынбасары қызметтерін атқарды. 1958–1960 жылдары Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының хатшысы болды. 1970–1975 жылдары Қазақ КСР Мәдениет министрлігі репертуарлық коллегиясын басқарды.

Бағдарламадағы үзіліс: «Ағажан» әні.

Шығармашылығы мен аудармалары

1-жүргізуші

«Болашаққа жол» атты алғашқы романы 1953 жылы жарық көрді. Кейін бұл туынды орыс тіліне «Инеш» атауымен аударылды. «Өмір нұры» атты хикаяттар цикліне бір тақырыптық-идеялық желіге бағындырылған алты хикаят — «Мезгіл», «Қарғаш», «Өмір нұры», «Ит ашуы», «Мәжнүн тал» және басқа да шығармалар кіреді. Бұл туындылар шетел тілдеріне бірнеше мәрте аударылған.

«Қайдасың, Зарина?», «Қыр гүлі», «Әнім сен едің», «Марғау», «Төрт бойдақ, бір қыз», «Өкіл әке», «Түйе көтерген», «Ару ана — дүние» пьесалары көптеген қазақ театрларының сахнасында қойылып келеді.

Аудармалары қатарында үнді жазушысы Р. Тагордың «Күйреу», «Гәуірмақан» романдары мен «Алтын сағым» атты әңгімелер жинағы, Л. Толстойдың «Альберт» хикаяты, беларус драматургі А. Макаёноктың «Трибунал» пьесасы, француз композиторы Эрве мен драматург А. Мильяждың «Түлкі бикеш» комедиясы бар.

Көрме бөлімі: қойылған кітаптарға шолу жасалып, қысқаша түсініктеме беріледі.

2-жүргізуші

«Жыл құсы» хикаяты 1974 жылы ВЦСПС пен КСРО Жазушылар одағы ұйымдастырған жұмысшы тақырыбына арналған байқауда жүлделі орынға ие болды. Р. Тагордың «Күйреу» романының аудармасы үшін 1984 жылы Қазақстан Жазушылар одағының сыйлығы берілді.

«Ағалардың алақаны», «Әдеби толқындар» кітаптары үшін 1988 жылы Абай атындағы мемлекеттік сыйлыққа ие болды. 1992 жылы Қазақстан Республикасының «Халық жазушысы» құрметті атағы берілді. «Отан», «Құрмет белгісі» ордендерімен марапатталған. Петропавл (Қызылжар) қаласының Құрметті азаматы.

Әдеби болмысы: эстетика, лиризм, парасат

1-жүргізуші

Қазақ әдебиетінің көрнекті өкілдерінің қатарында Сафуан Шаймерденовтің орны бөлек. Оның романдары мен хикаяттары әдебиетіміздің алтын қорына енген. Жазушы шығармаларының эстетикалық талғамы мен көркемдік табиғаты туралы академик Зейнолла Қабдолов былай деген:

«Сафуан — мәдениетті жазушы. Әдеби туындының құны, баураған күші эстетикалық сипатында жатады. Эстетика — әдемілік туралы ілім. Ал әдебиеттің басты қасиетінің сарқып құяр сағасы — сұлулық. Сафуан әрқашан адамның ажарын, асылдығын, жан сұлулығын суреттеуге бейім. Бұл — мәдениетті жазушыға тән мінез».

«Сафуанның қай шығармасын алсақ та күн шуағындай жылы, нәзік лиризмге толы. Бұл оның сыршыл суреткер екенін танытады».

«Сафуанның қай шығармасын алсақ та таза, тұнық парасат бар. Интеллект әдеби шығармаға ауадай қажет».

— Зейнолла Қабдолов

2-жүргізуші

Қазақ прозасындағы ең мәдениетті қаламгерлердің бірі ретінде Сафуан Шаймерденов оқырманын образдарының әсемдігімен, сыпайылығымен, әдептілігімен баурайды. «Инеш», «Әспет», «Қарғаш» секілді кейіпкерлер — жылылықтың, нәзіктіктің, көркем мінездің бейнесі.

Жазушы қазақтың жас әйеліне тән биязылық, әдеп, көркемдік, алғырлық пен өткірлікті шебер сюжеттік өріммен ұштастыра отырып, эстетикалық тұтастыққа айналдырады.

Бағдарламадағы үзіліс: «Арулар» әні.

Қайраткерлік қыры: азаматтық үн

1-жүргізуші

Халықтың қалаулысы атану — екінің біріне бұйырмайтын бақыт. Ұлттың көкейіндегісін көркем ойымен де, көсем сөзімен де қозғайтын күрескер тұлғаны жұртшылықтың ардақтау сыры — оның халықтың мұңын мұңдап, сөзін сөйлеуінде.

Бұл қасиет жерлесіміз, халық жазушысы, мемлекеттік сыйлықтың иегері, Петропавл қаласының Құрметті азаматы Сафуан Шаймерденовтің болмысынан айқын танылды. 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы, ұлттық тіл мәртебесін нығайту, дәстүр-салттарды ұлықтау жолындағы белсенді ұстанымы оның есімін ел жадында айрықша орнықтырды.

«Сафуан Шаймерденов айтар сөзін ешкімнен жасқанбай айта білетін, тура жүріп, тік тұратын адал азамат еді».

— Тұрсынбек Кәкішев, «Айқын» газеті, 2007 жылғы ақпан

3-жүргізуші

Туған жерінде ұлттық мектептердің аздығы ағаны қатты алаңдататын. 1994 жылы Қызылжарда бірлі-екілі қазақ мектебінің іргесі қаланып жатқанын, алайда қаржы тапшылығынан құрылыс тұралап қалғанын жеткізгенімде, ол бұл мәселеге айрықша назар аударды.

Қаланың Құрметті азаматы ретінде, Қазақ тілі қоғамының өтінішін аяқсыз қалдырмай, журналист Мәлік Мұқановпен бірге сол кездегі Премьер-министр Сергей Терещенконың қабылдауында болып, қалалық классикалық гимназия құрылысына қаржы бөлдіртті. 1996 жылы гимназия қазақ балаларына есігін айқара ашты.

1997 жылы, 75 жас мерейтойы қарсаңында, гимназияда жазушының құрметіне арнайы сынып ашылып, оның есімі берілді.

Қорытынды сөз

1-жүргізуші

Өмірден өткендер көп, аты қалмай, жақсынын жарқыраған сәті қандай! Ақын Ғабиден Құлахметов:

«Құдайым әрбір үйге бала берсін,

Сәбит пенен Ғабиттей, Сафуандай»

Осындай жерлестерімізді мақтан тұтып, олардың рухани мұрасын ұрпақ санасына сіңіру — ортақ парыз.

Кештің соңы: «Туған жер» әні.