Қазір заман басқа, заң басқа
Қыз жасауы қанша тұрады?
Бүгінде қыз жасауы — қызды ұзатардағы ең үлкен мәселелердің бірі. Ол ұлттық ғұрып қана емес, ананың перзенті алдындағы парызы ретінде де қабылданады. Жаңа шаңырақ көтерген екі жастың игілігіне арналған жасау — олардың ертеңіне берілер алғашқы демеу.
Бірақ сонау ерте заманда оюлап көрпе тігіп, тізерлеп текемет басқан аналар неге бүгінде дүкен аралауға көбірек сүйенетін болды? Қазіргі жасау неге кейде тойға жұмсалған шығыннан кем түспейтін қаржыны талап етеді? Себебі бүгінгі күн — бәсеке заманы.
Неге жасауға сонша мән беріледі?
Қоғамдық көзқарас
«Қалыңсыз қыз болса да, кәдесіз күйеу болмайды» деген сөз бар. Көпшілік «қыздың артынан 9 көрпесі болса болды» деп ойлауы мүмкін, бірақ шын мәнінде құдалар, көрші-қолаң, туыс-туған, таныс-біліс — бәрі де келген жасауды байқайды.
Сын мен қысым
Жасау жұтаң көрінсе, сын көбіне анасына айтылады. Кейде бұл сөз кейіннен қыздың өзіне де тиіп, түрлі мін тағуға себеп болып кетуі мүмкін.
Тереңірек мән
Жасау — тек мүлік емес. Оның астарында бедел, мәртебе, дәстүрге адалдық секілді «көрінбейтін саясат» та жатады. Ата-ана «аттаған босағасында күндемесін, менсінбеушілік орын алмасын» деп барын салады.
Орта есеппен жасалатын тізім
Төмендегі тізім — жалпы, орташа мысал. Мұнда міндетті саналатындары да бар, ал кейбірін жағдайға қарай қысқартуға болады. Ақырында бәрін шешетін — қалта көтерімі.
Төсек-орын және тоқыма бұйымдары
- Алты көрпе, бес көрпеше, төрт «төр көрпе»
- Махаббат көрпесі, құдағи көрпесі, құрақ көрпе (түріне қарай)
- Үш көрпе-жастық тыс (жинақ ретінде)
- Төрт жастық
- Төсек жапқыш
- Алты қолорамал
Үй жиһазы және жабдық
- Сандық
- Жатын орын
- Екі кілем
Ыдыс-аяқ және киім
- Ыдыс-аяқ жиынтығы
- Екі ет табақ
- Костюмдер жиынтығы
Тұрмыстық техника
Қазіргі заманда жасау сипаты да өзгерді: заманауи құрал-жабдықтар көптеген заттың орнын алмастырды. Техниканың түрі көп, бағасы сапасына қарай жоғарылай береді.
- Кір жуатын машина
- Тоңазытқыш
Дәстүрге қатысты қосымша
Қазақтың жөн-жоралғысына сай, қыздың дүниесін ашар алдында қыз жағы «бір тоғыз» апарып жатады. Бұл да көп жағдайда тізімге қосылатын бөлек шығын.
Жасаудың салмағын бірге көтеру
Мұндайда «жұмыла көтерген жүк жеңіл» деген сөз еске түседі: ұзатылатын қыздың жасауын әзірлеуге әулет болып атсалысқан дұрыс. Өйткені ата-ана бар жиған-тергенін баласының бақыты үшін сандыққа салады.
Жасауы мол қыздың «маңдайы ашық, жүзі жарқын» жүретіні де жиі айтылады. Алайда бүгінгі заманда жағдайы келгендер қыз дүниесін ұсақ-түйегіне дейін толықтыруға тырысса, орта дәулеттілер ағайын-туыс, дос-жаранмен бірігіп, көштен қалмай жасауын түгендейді.
«Жетім қыздың жасауындай» деген тіркестің астары
Қазақта «жетім қыздың жасауындай екен» деген тіркес бар. Ол — босаға аттағалы отырған қызға берілетін дүниенің тым жұпыны болуына байланысты айтылған. Дегенмен, нарық заманында шама-шарқынша қыз ұзатып, той қылғандарды сөгу — орынсыз.
Гүлзат Жолдасбекова, Қорқыт ата атындағы ҚМУ студенті