Нағыз қыс
Сабақтың барысы
Бұл сабақ жоспары қыс тақырыбын әдеби мәтін арқылы терең түсіндіріп, табиғаттың қысқы келбетін, жануарлар мен адамдардың тіршілігін байланыстыра қарастыруға құрылған. Оқушыны ойландыру, салыстыру, сипаттау және көркем тілмен жеткізу дағдыларына басымдық беріледі.
Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушыларды түгелдеу
- Оқу құралдарын тексеру
Психологиялық дайындық
«Қызық өрік» әнін қимыл-қозғалыспен орындау арқылы сабаққа көңіл күйді теңшеу.
Үй тапсырмасын тексеру
- 1 «Туған жер туралы жыр» ертегісінде әнші құс неліктен ән салуын тоқтатты?
- 2 Ертегі соңында император нені түсінді?
- 3 «Император» сөзінің мағынасы қандай?
Қызығушылықты ояту: сұрақ-жауап
Туған ел және мерекелер
- Қазақстан қандай мемлекет? Тәуелсіз мемлекет.
- Тәуелсіздік мерекесін қай күні тойлаймыз? 16 желтоқсан.
Жыл мезгілдері
- Табиғатта неше жыл мезгілі бар? Төрт.
- Қандай мезгілдер? Қыс, көктем, жаз, күз.
- Қазір қай жыл мезгілі? Қыс.
- Қыс айларын атау (желтоқсан, қаңтар, ақпан); алғашқы ай — желтоқсан.
Топқа бөлу
Оқушылар жыл мезгілдері бойынша 4 топқа бөлінеді: Қыс, Жаз, Көктем, Күз.
1-топ: Қыс
2-топ: Жаз
3-топ: Көктем
4-топ: Күз
Неге «қыс келеді» дейміз?
«Қыс келеді» деуіміздің себебі — тіршілік иелері бұл мезгілге алдын ала дайындалады: азық жинайды, отын-шығын қамдайды, құстар да қыстап қалу не жылы жаққа ұшу шешімін жасайды. Қыс бір жағынан қаталдығымен қорқыныш тудырса, екінші жағынан ойын-сауық, қар қызығы арқылы қуаныш сыйлайды.
Сөзжұмбақ арқылы кіріспе
1-сұрақ
Қыс мезгілінің бірінші айы.
Жауабы: Желтоқсан
2-сұрақ
Қайқы тұмсық, қос табан, қос таяқпен ұштаған.
Жауабы: Шаңғы
3-сұрақ
Бас қала.
Жауабы: Астана
Жаңа сабақ: Міржақып Дулатов және «Қыс»
Автор туралы қысқаша мәлімет
Міржақып Дулатұлы (1885–1935) — қазақтың көрнекті ағартушысы, қоғам қайраткері, ақын, жазушы, көсемсөз шебері.
Туған жері
Торғай облысы, Сарықопа уезі (қазіргі Қостанай облысы, Жанкелдин ауданы, Қызбел ауылы).
Отбасы және тәрбие
Әкесі Дулат — шебер адам (ер-тұрман жасап, етік, мәсі тіккен). Анасы Дәмеш — әнші, ойын-тойдың ажары. Міржақып ерте жетім қалып, ағасы Асқардың қолында тәрбиеленеді.
Білім жолы
Алдымен ауыл молдасынан сауатын ашып, кейін 1897–1902 жылдары ауыл мектебінде Мұқан мұғалімнен дәріс алады. Мұқан ұстаз Ыбырай Алтынсарин негізін қалаған ағартушылық бағытты жалғастырып, шәкірттеріне терең білім мен тәлім береді.
Мәтінмен жұмыс форматы
- Мәтін мазмұнын мұғалім түсіндіреді.
- Әр оқушыға мәтінді мәнерлеп оқыту.
- Әр топ өз бөлігін оқып, мазмұнын түсіндіріп береді.
Талқылау сұрақтары
- 1 Мәтін дегеніміз не?
- 2 Сипаттау мәтіні дегеніміз не?
- 3 Бірінші бөлімде жазушы қай мезгілді суреттеген?
- 4 Қысқы орманның сипатын тауып, мәнерлеп оқы.
- 5 Үшінші бөлімде қыстың қай кезеңі суреттелген?
- 6 Төртінші бөлімде қыстың қай кезеңі суреттелген?
Сөздік жұмысы
«Бек қиын»
Мағынасы: өте қиын.
«Шилі бет»
Мағынасы: беті үсік шалған.
Шығармашылық тапсырма: бөлім бойынша сурет
Әр топ мәтін бөлімдері бойынша сурет салып, қорғайды.
1-топ
Қыс мезгілінің көрінісі
2-топ
Орман ішіндегі қоян
3-топ
Үй жануарлары мен жылқышылар
4-топ
Мектеп пен балалар
Білімді кеңейту: қыс және қар түрлері
Жалпы сұрақтар
- Қыс мезгілінде қандай өзгерістер болады?
- Қыс мезгілінде қандай жануарлар ұйқыға кетеді?
- Қыс туралы қандай өлеңдерді білесіңдер?
Қар дегеніміз не?
Қар — қыста жауатын, ақ түсті кристалдардан тұратын атмосфералық жауын-шашын. Қардың бірнеше түрі болады.
Ақша қар
Жаңа жауған, тап-таза қар.
Жапалақ қар
Ірі түйіршікті, мол жауған қар.
Мұздақ қар
Үстін мұз торлаған, көкшіл, беті жылтыр сырғанақ қар.
Ұлпа қар
Жеңіл, үлпілдек қар.
Дәптермен жұмыс
1) Сипаттау ретін анықта
Жазушының қысты сипаттау ретін көрсет:
- 1 Нағыз қыс
- 2 Қысқы орман
- 3 Үй жануарларының қыста көретін қиыншылығы
2) Өлеңді түсініп оқу және салыстыру
Қандай суық қыс деген,
Қалтырайды құс деген.
Құлақшынды кимесең,
Құлағыңды тістеген.
Қандай қызық қыс деген,
Бәрін шебер істеген.
Бақша-бауды, тауды да
Бояған ақ түспенен.
Қыс сипаттары: ызғарлы, аппақ, суық, сәл қорқынышты.
3) «Бес жолды өлең»
Желтоқсан айын сипаттап бес жолды өлең жазу.
Үлгі:
Қыс
Ызғарлы, суық
Суытады, мұздатады, қатырады
Алақай, Жаңа жыл келді!
Қар
Қосымша: лепті сөйлемнің ережесін еске түсіру.
Түсінуді тексеру: «Аққала» ойыны
Ойын мақсаты: бөлшектері бұзылған аққаланы құрастыру. Әр бөлшекте сұрақ бар, жауап берген сайын аққала толық жиналады.
Аяғы
Қыс мезгіліндегі өзгерістерді ата.
Денесі
Бірінші бөлімде жазушы қай мезгілді суреттеген?
Қолдары
Міржақып Дулатов кім?
Басы
Қандай қысқы ойындарды білесің?
Қалпағы
Қардың қандай түрлерін білесің?
Бекіту: сөздермен әңгіме құрастыру
Әр топ берілген сөздерді пайдаланып, тақырыпқа байланысты қысқа әңгіме құрастырады.
1-топ: «Қыс»
Керекті сөздер: аппақ, жауды, құстар, ұшып, қар, мезгілі, үш, ай, келді, болады.
2-топ: «Жаңа жыл»
Керекті сөздер: қыс, мерекесі, айында, болады, алыстан, келеді, Аяз ата мен Ақша қар, қандай, жаңа жыл мерекесі, тамаша!
3-топ: «Жануарлар»
Керекті сөздер: ұйқыға, аю, қыс, кетеді, мезгілінде, көптеген, қасқырдан, жануарлар, қорқады, ішінде, жүгіреді, аңдар, жер, ақ, беті, жамылғандай, кілем, құстар, сайрайды, бұлбұлдай.
4-топ: «Адамдардың қысқа дайындығы»
Керекті сөздер: жемістерден, адамдар, дайындайды, тосап, қыс, мезгіліне, малдарына, өздерінің, жинайды, шөптерін.
Қорытынды: «Шырша безендіру» ойыны
Желтоқсан айындағы мерекелерді еске түсіріп, «Жаңа жыл» тақырыбымен байланысты сұрақтарға жауап беру арқылы шыршаны «безендіру» (сұраққа жауап — ойыншықты ілу).
Сұрақтар
- 1 «Бек қиын» сөзінің мағынасы қандай?
- 2 «Шырша» сөзіне сөйлем құра.
- 3 Қай ескі жылды шығарып саламыз?
- 4 Қыс мезгілінде ұйқыға кететін қандай жануарды білесің?
- 5 Қыс мезгілінде қоян қандай түсті «киім» киеді?
Бағалау
Өзін-өзі бағалау жүргізіледі.
Үй тапсырмасы
- Міржақып Дулатов туралы қосымша мәлімет жинау.
- «Қыс» мәтінін мазмұндап келу.