Мұқағали поэзиясы - тірі поэзия
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру кезеңі
- Сабақтың мақсатымен таныстыру
- Оқушыларды топтарға бөлу
- Топ жетекшілерін сайлау
Поэзия әлемінде ойды көркемдікпен, асқан шеберлікпен жеткізу екінің бірінің қолынан келе бермейді. Бұл — шабыт-қарымы биік, өлең шығару дарыны бар үлкен талант иесіне ғана бұйыратын қасиет. Сол таланттардың бірі, поэзия әлемінің асқар шыңы — Мұқағали Мақатаев.
Мұқағали — өмірінің соңына дейін қолынан жүйрік қаламы түспеген, қазақтың қара өлеңінің құдіретіне де, терең сырына да қаныққан ақын. Сөз құдіретінің мән-мағынасын терең түсініп, сөз маржанын бейнелі өрнекпен кестелейтін Мұқағалидай ақын сирек.
Мұғалім оқушыларға сабақ тақырыбын өздері ұсынуды тапсырды: ұсыныстарын дәлелдеп, дайындалған өлеңдерді оқып, талдау жасау керек.
Топтардың тақырып таңдауы
1-топ: «Менің Мұқағалиым»
1-топ жетекшісі сабақтың тақырыбын «Менің Мұқағалиым» деп алуды ұсынды. Себебі оқушылар Мұқағали өлеңдерін оқығанда өздеріне қажет ойды тауып, әсерленіп, рухани қуат алады. Дәлел ретінде Жұмаш Сомжүрекұлының «Мұқағали» атты өлеңі жатқа айтылды.
2-топ: «Бізде поэзия дәуірі басталды»
2-топ бұл тіркесті Әбділда Тәжібаевтың сөзімен байланыстырды: «Мұқағали — құдіретті ақын. Оның поэзиясы — даналықтың көзі. Бізде поэзия дәуірі басталды». Топ Мұқағали өлеңдеріндегі кемел ырғақты, сөз бен ойдың сәйкестігін атап өтті.
«Поэзия» атты өлең оқылып, поэзияның өмірдің көркем бейнесі екені, адамның ғұмырымен тұтасып жататыны айтылды. Өлең тіліндегі қайталаулардың (эпифора элементтерінің) әсері талданды.
3-топ: «Мұқағали — қайта туған ақын»
3-топ Мұқағали поэзиясын «тірі поэзия» деп бағалады: оның өлеңдерін білмейтін, әнге қоспайтын жан кемде-кем. Роза Қунақованың ойы мысалға алынды: Мұқағали жыры Қарасаздан басталып, бүгінде ән болып қалықтап, жұлдыздармен сырласқандай биікке самғайды.
Мұғалім үш топтың да тақырып таңдауларын құптап, әрі қарай өлең оқу мен талдауға көшті.
Өлең оқу және талдау
1-топ: Отан, туған жер, ата-ана
Мұқағалидың ата-анаға, туған жерге, Отанға деген сүйіспеншілігі шексіз екені айтылды. «Көзің нұрсыз дейсің сен…», «Оңай сөз ғой Отанды сүйем деген…», «Сағынып аңсап барғанда…» сияқты өлеңдер оқылып, ақынның сезімді жыр өрнегімен әсем кестелей білетіні талданды.
2-топ: Махаббат, достық
2-топ махаббат пен достық тақырыбындағы өлеңдерді оқып, олардың жазылу мәнін әңгімеледі. Атап айтқанда: «Ғашықпын!», «О, махаббат, сен әлі тірі ме едің», «Дариға, домбырамды берші маған», «Бала едік», «Сәби болғым келеді», «Арулар», «Армысыңдар, адамдар».
Пікірталас сұрақтары
Сұрақ:
«Қазіргі кезде шынайы махаббат бар ма?»
Жауап:
Оқушылар махаббат әр адамның өмірінде кездесетін, мәңгілік, өшпейтін сезім екенін айтты.
Сұрақ:
«Тойға шақыру билеттерінде неге қос аққу бейнеленеді?»
Жауап:
Аққу — махаббаттың рәмізі. Аққулар жұбынан айырылмайды; бірі өлсе, екіншісі де жалғыз қалмайды деген таным бар. Осы арқылы жастардың махаббаты аққу адалдығымен теңестіріледі.
«Арулар» өлеңі оқылып, әйел-ананың қоғамдағы орны, отбасының ұйытқысы ретіндегі рөлі, бала тәрбиесіндегі жауапкершілігі, аруға деген сүйіспеншілік тақырыптары және өлеңнің көркемдік қуаты арнайы талданды.
3-топ: Азаматтық үн және шындық
3-топ ақынның әр алуан тақырыптағы өлеңдеріне тоқталды. «Сіздер», «Солдат сөзі», «Шындық туралы» өлеңдері оқылып, идеялық салмағы мен образдық жүйесі талданды.
Қорытынды жұмыс: «Топтастыру» әдісі
Өлеңдер талданып болған соң, сынып «Мұқағали қандай?» деген сұраққа топтастыру арқылы жауап берді. Талқылау бағыттары төмендегідей болды:
- Мұқағали поэзиясынан нені білемін?
- Нені білгім келеді?
- Өлеңдерінде сүйсіну, рахаттану сезімі байқала ма?
- Нені білдім?
- Қай өлеңдерінде қандай көркемдік құралдар қолданылған?
Мұғалімнің түйіні
Мұқағали өмірде талай қиындықты бастан өткерген, ғұмырында рахаты аз болған ақын. Дегенмен шын ұққан адамға ол — өмірдің шынайы қуанышын да, қасіретін де терең сезіндіріп кеткен жұмбақ әлем. Мұқағали өлеңдерін түгел жаттап алсаңдар да артық етпейді.
Ақынның рухани қазынасын ұлт игілігіне айналдыратын ХХІ ғасыр жастары — сендерсіңдер.
Кітап көрмесі туралы
Кітап көрмесіне шолу жасалып, ақынның «Аманат» атты өлеңдер жинағының жарық көргені, сондай-ақ ғасырлар тоғысында Мұқағалиға «Ғасыр ақыны» атағы берілгені айтылды.
Үй тапсырмасы
«Ғасыр ақыны – Мұқағали» тақырыбында шығарма жазу. Сабақ соңында бағалау жүргізіледі.