Қазақша рефераттар

Американың жоғары дамыған елдері

Мақсат-міндеттер

Білімділік

АҚШ-тың экономикалық-географиялық жағдайының ерекшеліктерін ашу; мемлекет тарихын, геосаяси орны мен әлемдегі рөлін анықтау.

Дамытушылық

Оқулық және тақырыптық карталар арқылы табиғат жағдайына шаруашылық тұрғыдан баға беру, ресурстардың экономикадағы рөлін түсіндіру, елдердің экономикалық-географиялық жағдайын салыстыру, кесте құрастыру.

Тәрбиелік

Өз ойын анық жеткізуге, қарым-қатынас мәдениетін сақтауға үйрету; ұйымшылдық пен адамгершілік қасиеттерді дамыту.

Сабақтың негізгі мазмұны

Ұйымдастыру кезеңі

Оқушыларды түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, мақсаттарды хабарлау.

Жаңа тақырыпты меңгеру

  • АҚШ-тың экономикалық-географиялық жағдайының басты ерекшеліктерін талдау.
  • Әлеуметтік-экономикалық жағдайын сипаттау.
  • Оқулық материалдары негізінде мемлекет тарихынан деректер келтіру.
  • АҚШ-тың әлемдегі геосаяси рөлі туралы пікірталас/талқылау ұйымдастыру.
  • Дидактикалық материалдардағы сұрақтар мен тапсырмаларды орындау.

Халқы және байырғы тұрғындар

Қазіргі кезде Солтүстік Американың халқы шамамен 450 млн адамға жетті. Материктің байырғы халқын негізінен үндістер мен эскимостар құрайды. Олар Азиядан Солтүстік Америкаға шамамен 25–40 мың жыл бұрын Беринг құрлығы арқылы қоныс аударған.

Ескерту: “Америка үндістері” атауы Х. Колумбтың тарихи қателігіне байланысты қалыптасқан.

Еуропалықтар келмей тұрып, материктің солтүстігін мекендеген алгонкин, ирокез, атабаска, делавэр және басқа да тайпалар аңшылықпен, балық аулаумен, жабайы жемістерді терумен күнелткен. Ал Оңтүстік Мексикадағы ацтек пен майя тайпалары жүгері (маис), картоп, қызанақ өсіріп, егіншілік пен қолөнерді жоғары деңгейде дамытты. Еуропалықтар келгенге дейін бұл тайпалар Юкатан түбегі мен қазіргі Мексика аумағында дамыған мемлекеттер құрған.

АҚШ-тың географиялық орны

АҚШ — Батыс жарты шардағы ірі мемлекет. Ел аумағының басым бөлігі Солтүстік Америкада орналасқан: солтүстігінде Канадамен, оңтүстігінде Мексикамен шектеседі. Батысын Тынық мұхиты, шығысын Атлант мұхиты шайып жатыр.

АҚШ — 50 штаттан және астана Вашингтон қаласы орналасқан Колумбия округінен тұратын федеративтік республика. 48 штат біртұтас аумақта шоғырланған, ал Аляска мен Гавай негізгі аумақтан бөлек орналасқан.

Мемлекеттік құрылымы

Басқару жүйесі

  • АҚШ — федеративтік, конституциялық мемлекет.
  • Мемлекет басшысы — Президент.
  • Президент — бас қолбасшы және заң жобасына вето қою құқығына ие.

Билік тармақтары және партиялар

Билік 3 тармаққа бөлінеді:

  1. 1) Заң шығарушы
  2. 2) Атқарушы
  3. 3) Сот

Негізгі екі партия:

  • Демократиялық партия (1824)
  • Республикалық партия (1854)

Халық саны, құрамы және қоныстануы

АҚШ халқы шамамен 290 млн адам: дүние жүзінде Қытай мен Үндістаннан кейін 3-орын алады.

Табиғи өсім қазіргі заманғы типке жатады: туу деңгейі төмен, өлім көрсеткіші салыстырмалы түрде төмен. Орташа өмір сүру ұзақтығы ерлерде 75 жас, әйелдерде 80 жас.

Нәсілдік және ұлттық құрамы жөнінен АҚШ — көпұлтты ел. Жалпылама түрде халықты үш ірі топқа бөлуге болады: еуропалық, африкалық және азиялық текті тұрғындар.

Қоныстану ерекшелігі

Халық ел аумағында біркелкі қоныстанбаған: орташа тығыздық шамамен 1 км²-ге 28 адам.

Урбандалу

Урбандалу деңгейі жоғары: халықтың шамамен 75%-ы қалаларда тұрады. Елде 3 ірі мегаполис қалыптасқан.

Мәдениеті және білім-ғылым

АҚШ-та діни құрам алуан түрлі. Халықтың басым бөлігі христиан дінінің әртүрлі бағыттарын ұстанады.

Әлемдік білім кеңістігіндегі орны

АҚШ ғылым мен техниканың дамуына елеулі үлес қосты. Елдегі Гарвард университеті (Бостон, 1636) және Колумбия университеті (Нью-Йорк, 1754) сияқты оқу орындарында америкалықтармен қатар шетелдік студенттер де білім алады.

Конгресс кітапханасы және Гарвард университетінің кітапханасы әлемдегі ең бай қорлардың қатарына жатады.

Шаруашылығы: негізгі бағыттар

Ауыл шаруашылығы

Сүтті және етті ірі қара, шошқа, бройлер шаруашылығы кең тараған. Мал шаруашылығы ауыл шаруашылығы өнімінің едәуір бөлігін береді.

Мал шаруашылығы белдеулері

  • Ұлы көлдер маңы мен солтүстік-шығыста — “Сүт белдеуі”.
  • Ұлы жазықтардың оңтүстігі мен батыстағы таулы штаттарда — мал шаруашылығы маманданған аудандар.

Балық және орман

Аляска балық аулау, аң терісі кәсіпшілігі және орман шаруашылығымен белгілі.

Көлік жүйесі

АҚШ-та көліктің барлық түрі дамыған. Алғашқы трансконтиненттік теміржол бағыттары XIX ғасырдың екінші жартысында қалыптасты. Елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі — Чикаго: мұнда елдің әр бөлігінен келетін көптеген теміржол желілері түйіседі.

Автокөлік

Қазіргі кезде ішкі тасымалда автокөліктің үлесі өте жоғары.

Порттар

Негізгі порттық кешендер Атлант мұхиты, Мексика шығанағы және Тынық мұхиты жағалауларындағы қолайлы аймақтарда шоғырланған. Елде 100-ге жуық порт бар.

Сыртқы байланыс және әлемдік экономикадағы орны

АҚШ дүниежүзілік нарықта Еуропа елдерімен бәсекелеседі және олармен сыртқы экономикалық байланыстары тұрақты дамып келеді. Елде әлемге танымал ірі корпорациялар жұмыс істейді: Ford, General Motors, Boeing, Coca-Cola және т.б.

Экспорттың ерекшелігі

АҚШ тек тауар экспорттаумен шектелмей, лицензия сатуда да жетекші орындардың бірін алады.

Ақпараттық технологиялар, ғылым және білім салаларында АҚШ көптеген мемлекеттермен ынтымақтастық орнатқан. Елдің ірі телекомпанияларының (мысалы, BBC, CNN және т.б.) хабарларын әлемнің көптеген елдерінде көруге болады.

Соңғы жылдары ғарыштық зерттеулер бағытында АҚШ, Ресей және Қазақстан ғалымдарының бірлескен бағдарламалары жүзеге асырылып келеді. Қазақстанда мұнай-газ саласында АҚШ қатысатын ірі компаниялар жұмыс істейді (мысалы, Chevron және т.б.).

Бекіту сұрақтары

Төмендегі сұрақтар оқу материалын қайталап, негізгі ұғымдарды бекітуге арналған.

Тарих және география

  1. Х. Колумб Америка жерін қай ғасырда ашты?
  2. АҚШ-тың батысын қай мұхит шайып жатыр?
  3. 1607 жылы алғашқы қоныстар қай жерде пайда болды?
  4. Солтүстік Американың байырғы халқын кімдер құрайды?
  5. Солтүстік Америкадағы ең ірі өзен?

Халық және мәдениет

  1. АҚШ халқының орташа тығыздығы қанша?
  2. АҚШ-та әлемге әйгілі киноиндустрия орталығы қалай аталады?
  3. Американдықтардың ұлттық спорт түрлерін ата.
  4. АҚШ нәсілдік және ұлттық құрамы жөнінен қандай ел?
  5. Ерлер мен әйелдердің орташа өмір сүру ұзақтығы қанша?

Саясат және экономика

  1. АҚШ-тың мемлекеттік құрылымы қандай?
  2. АҚШ үкіметі неше тармаққа бөлінеді?
  3. БҰҰ штаб-пәтері орналасқан қала?
  4. 1854 жылы құрылған партия қайсы?
  5. АҚШ шаруашылығындағы ең дамыған сала(лар) туралы пікір білдір.

Қосымша зерттеу сұрақтары

  • АҚШ жалауындағы жолақтар нені білдіреді?
  • “Мұнай-химиясының астанасы” деп қай қала аталады?
  • АҚШ-тағы ірі мегаполистер қалай аталады?
  • АҚШ-тың ұлттық валютасы қандай?
  • АҚШ тәуелсіздігін қай жылы алды?
  • Қазіргі кезде байырғы америкалықтарды қалай атаймыз?

Үй тапсырмасы

§35: Американың жоғары дамыған елдері. Америка Құрама Штаттары. АҚШ-тың экономикалық-географиялық жағдайы. Мемлекет тарихы.

Автор туралы мәлімет

Нұрымбаева Ақмарал Сейлбекқызы

Қызылорда қаласы, №215 орта мектебі

География пәні мұғалімі, магистрант