Қазақша рефераттар

Сайыстың өту барысы

Жұмбақтар сыр шертеді

Жұмбақ — ауыз әдебиетінің көне әрі өміршең түрі. Ол бір нәрсенің белгісін екінші нәрсенің белгісі арқылы тұспалдап жеткізетін тапқырлық өнері. Жұмбақтар көбіне ұйқасқа құрылып, тақпақтап айтылады; уақыт өткен сайын халық оның жаңа түрлерін ойлап тауып, мазмұнын байытып отырған.

Мұхтар Әуезов: «Жұмбақ — адамның дүниетану жолындағы ойының, қиялының шамасын білдіреді».

Жұмбақ — қарым-қатынас жасаудың ерекше құралы. Оны ойлау да, шешу де — өз алдына өнер. Ендеше, осы сайыс арқылы білімімізді, тапқырлығымызды және командалық бірлігімізді ортаға салайық.

Сайыстың құрылымы

Іс-шара оқушыларға жағымды көңіл күй сыйлайтын ұйымдастыру кезеңінен басталады: «Шаттық шеңберінде» әркім бір-біріне сәттілік тілеп, жылы лебізін білдіреді. Одан кейін сайыс мына бөлімдер бойынша өтеді:

1) Сөзжұмбақ шешу

Екі топқа арналған бөлек тапсырмалар.

2) «Кім жылдам?»

Топтар ұяшық таңдап, сұрақтарға шапшаң жауап береді.

3) Үй тапсырмасы

Топтар бір-біріне үйден дайындаған жұмбақтарын жасырады.

4) «Сурет жұмбақ»

Суреттің төрттен бір бөлігі ашылады. Қалғанын табып, сол суретке қатысты жұмбақ құрастырады.

1-бөлім: Сөзжұмбақ шешу

«Алғырлар» тобы

  1. 1.Төрт түліктің бірі — жылқы.
  2. 2.«Не көрсең, көзін аш?» — бұлақ.
  3. 3.Тышқанның жауы — мысық.
  4. 4.Араның қорегі — бал.
  5. 5.«Періште не көрсе жолдан таяды?» — алтын.
  6. 6.Тамақ ішетін құрал — қасық.

«Білгірлер» тобы

  1. 1.Тауық жүнінен жасалатын зат — жастық.
  2. 2.Әже айналдыратын таяқ — ұршық.
  3. 3.Жеті қазынаның бірі — мылтық.
  4. 4.Қанаты бар, бірақ ұшпайтын судағы «құс» — балық.
  5. 5.Көктемнің бірінші айы — наурыз.
  6. 6.Мысық Мақтақыздың несін төкті? — қатық.

2-бөлім: «Кім жылдам?» ойыны

Топтар ұяшық таңдап, берілген санат бойынша сұраққа жауап береді. Әр дұрыс жауап ұпай әкеледі.

Айналадағы дүниелер

  • Төрт түліктің бірі — сиыр.10 ұпай
  • Сырты сары, іші дәрі — лимон.20 ұпай
  • Қыста демалып, жазда тынбайды; көкке атылып, жерге құлайды — субұрқақ.30 ұпай
  • Алып баланың атымен аталған тау — Толағай.40 ұпай

Әріпті жұмбақтар

  • Қар да бар, мұзда жоқ. Жарда бар, құзда жоқ — Р әрпі.10 ұпай
  • Өмірде жоқ, өңірде бар. Ауырда жоқ, жеңілде бар — ң әрпі.20 ұпай
  • «Ащы» дейсің қазақта, келу үшін осы әріп. Құрық жалғап азапқа, түсті «ш»-ға дос әріп — Щ әрпі.30 ұпай
  • Дыбысы жоқ өзінше, тынысы жоқ өзінше; қатаңдатып жіберер өзге әріпті көзіңше — Ъ белгісі.40 ұпай

Жан-жануарлар

  • Алабота тамағы, шөлге шыдай алады — түйе.10 ұпай
  • Мойны ұзын болғанымен, әрең жетер төменге. Теңбіл-теңбіл денесі — керік.20 ұпай
  • Суда жүзеді, тұмсығы ұзын, «махаббат құсы» — аққу.30 ұпай
  • Қанаты бар, бірақ суда ұшпайтын «құс» — балық.40 ұпай

Әр түрлі жұмбақтар

  • Бір таудың екі күзетшісі, екі тыңшысы, отыз екі «бөрісі» бар — бас (көз, құлақ, тіс). 10 ұпай
  • Екі бала қатар тұрса да, бірін-бірі көрмейді — көз.20 ұпай
  • Тұмсығы мықты, ой мен қырды тегістеп шықты — үтік.30 ұпай
  • Біреуін бердім, онын тердім — тұқым.40 ұпай

3-бөлім: Үй тапсырмасы

Бұл кезеңде екі топ бір-біріне алдын ала дайындап келген жұмбақтарын жасырады. Қарсы топтың міндеті — қысқа уақытта дұрыс жауабын табу.

4-бөлім: «Сурет жұмбақ»

Жасырын суретті табу үшін қатысушылар төрт ұяшықтың біреуін ашады. Суреттің тек төрттен бір бөлігі көрінеді; қалған бөлігін ойша толықтырып, суреттің атауын дәл табу қажет. Кейін сол суретке байланысты жұмбақ жасырылады.

Ереже қысқаша

  • 1 ұяшық ашылады → суреттің 1/4 бөлігі көрінеді.
  • Толық суреттің атауы анықталады.
  • Табылған суретке қатысты жұмбақ құрастырылады.

Қорытынды

Әр кезеңде жиналған фишкалар мен ұпайлар есептеліп, қорытынды нәтижеге сай жеңімпаз топ анықталады. Ең бастысы — сайыс оқушылардың тапқырлығын арттырып, бірлесіп ойлауға, тыңдауға және дәл жауап беруге үйретеді.