Компьютердің сыртқы құрылғылары
Сабақтың тақырыбы
Компьютердің сыртқы құрылғылары: монитор және пернетақта.
Сабақтың мақсаты
Білімдік
Компьютердің негізгі және қосымша құрылғыларын, олардың жұмыс істеу тәртібін түсіндіру. Оқушылардың заманауи компьютерде жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру.
Тәрбиелік
Компьютерді ұқыпты қолдануға, бірлесіп жұмыс істеуге және жауапкершілікке тәрбиелеу.
Дамытушылық
Сабаққа қызығушылықты арттыру, компьютерлік сауаттылықты дамыту.
Сабақтың типі
Баяндау · Көрсету · Практикум
Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Сабақтың құрылымы
-
I
Ұйымдастыру
Сабаққа назар аударту, мақсат пен күтілетін нәтижені қысқаша белгілеу.
-
II
Үй тапсырмасын тексеру
Экранда 12 ұяшықтан тұратын кестеде сұрақтар жасырылған. Оқушы таңдаған ұяшыққа сәйкес сұрақ ашылады.
Жауап берген оқушылар жетон арқылы бағаланады.
- Компьютер түрлеріне қысқаша сипаттама беру
- Ребус шешу (жасырын сөз: «Монитор»)
Кіріспе: компьютер бір ғана құрылғы емес
Бұған дейін біз ақпарат ұғымын, компьютердің жалпы құрылысын және ішкі құрылғыларын қарастырдық. Енді компьютердің сыртқы құрылғыларымен танысамыз. Негізгі назар — монитор мен пернетақтаға.
Негізгі және қосымша құрылғылар
Негізгі құрылғылар
Монитор, жүйелік блок, пернетақта. Бұл құрылғыларсыз компьютер толыққанды жұмыс істемейді.
Қосымша құрылғылар
Енгізу: тінтуір, джойстик, өлшеу құралдары, сканер, сандық фотокамера, микрофон және т.б.
Шығару: принтер, графиксалғыш (плоттер), колонкалар, модем және т.б.
Сыртқы құрылғылар жүйелік блокқа арнайы порттар мен қосқыштар арқылы жалғанады. Жүйелік блоктың ішіндегі құрылғылар ішкі құрылғылар деп аталады.
Монитор (дисплей)
Монитор — компьютердің негізгі сыртқы құрылғыларының бірі және ақпаратты шығару құрылғысы. Ол экранға мәтіндік және графикалық ақпаратты көрсетеді.
Жіктелуі
| Бейнелеу түсі бойынша | Шығаратын ақпараты |
|---|---|
| Монохромды (қара-ақ, сұр градациясы) | Символдық |
| Түрлі түсті | Графикалық |
Пиксель және ажыратымдылық
Экрандағы кез келген бейне нүктелерден тұрады. Бұл нүктелер пиксель деп аталады. Түрлі түсті мониторда әр пиксель қызыл, жасыл және көк (RGB) түстерден құралған үш ұсақ нүктенің үйлесімі арқылы беріледі.
Тік және көлденең пиксель саны монитордың ажыратымдылығын анықтайды: пиксель көп болған сайын, бейне анық әрі сапалы көрінеді.
Ажыратымдылық мысалдары
1982
CGA
320×200
1984
EGA
640×350
Кейін
VGA
640×480
Кейін
SVGA
800×600, 1280×1024
Электронды-сәулелік түтікше (ЭСТ)
Классикалық мониторлардың негізгі бөлігі — ЭСТ. Оның ішінде люминоформ қабаты бар экранға электрон сәулесі жолақ-жолақ болып өте жылдам жүгіріп өтеді: сәуле түскен нүкте жарықтанып, түспегені қараңғы болып қалады.
Экран әр секунд сайын шамамен 50–60 рет жаңарып отырады. Осындай жиілікте адам көзі жыпылықтауды байқамай, бейнені бірқалыпты қабылдайды.
Сұйықкристалды мониторлар (LCD)
Соңғы жылдары сұйықкристалды матрица негізінде жасалған жұқа әрі жеңіл мониторлар кеңінен қолданылады.
Денсаулыққа қауіпсіздік ережесі
Монитор электромагниттік сәуле шығаруы мүмкін, сондықтан экран алдында ұзақ уақыт үздіксіз отыруға болмайды. Үзіліс жасап, көзге арналған жаттығулар орындау ұсынылады.
Пернетақта (клавиатура)
Пернетақта — компьютерге әріптік-сандық ақпаратты енгізуге арналған құрылғы. Қазіргі пернетақталарда әдетте 101 немесе 105 перне болады.
Пернелер блоктары
- Символдық: әріптік-цифрлық және таңбалық пернелер
- Функционалдық: F1–F12
- Арнайы: Enter, Esc, Tab, Ctrl, Alt
- Меңзерді басқару/редакциялау: Page Up, Page Down, Home, Insert, Delete
- Сандық блок: цифрларды жылдам енгізу
Негізгі пернелердің қызметі
- Enter
- Енгізу пернесі — ең негізгі пернелердің бірі.
- Space (Бос орын)
- Ең ұзын перне; сөздер мен символдарды бір-бірінен ажыратады.
- Backspace
- Курсордың сол жағындағы символды өшіреді.
- Delete
- Курсордың оң жағындағы символды өшіреді.
- Shift
- Уақытша бас әріп енгізу немесе қосымша таңбаларды теру үшін қолданылады.
- Caps Lock
- Қосулы кезде мәтін бас әріппен теріледі.
Қосымша мүмкіндіктер мен қысқа түсіндірмелер
Shift + Alt
Кей жүйелерде пернетақта тілін ауыстырады.
Num Lock
Қосулы болса — сандық блок цифр тереді; сөнулі болса — бағыттау қызметін атқарады.
Esc
Операциядан бас тарту, кері қайту, кейде бағдарламадан шығу.
Page Up / Page Down
Бір бет жоғары / бір бет төмен жылжытады.
Home / End
Курсорды жолдың басына / соңына апарады.
F1
Анықтаманы (көмек) шақырады.
Tab
Курсорды келесі позицияға, өріске немесе бағанға ауыстырады.
Практикалық бөлім: білімді бекіту
-
1-тапсырма: СИН бағдарламасы
«Компьютердің құрылысы» тарауындағы 1-тапсырманы орындау.
Уақыты: 3 мин Бағалау: жылдамдық + сауаттылықОқушылар бағалау парағына компьютердегі және қағаздағы жетондар арқылы ұпайларын белгілеп отырады.
-
2-тапсырма: пернетақтамен жұмыс (WordPad)
WordPad бағдарламасын ашып, берілген мәтінді теру, мәтіннің түсін өзгерту және көркемдеу.
Уақыты: 5 мин Нәтиже: теру дағдысыТапсырма аяқталған соң оқушылар бағаланып, жетондарға сәйкес бағалау парағы толтырылады.
-
3-тапсырма: дәптермен жұмыс
Пернетақтаның негізгі мүмкіндіктері мен пернелердің қызметін қысқаша жазу.
Уақыты: 5 мин Тексеру: сұрақ-жауапОрындалғаннан кейін әр оқушыға сұрақ қойылып, жауаптары тыңдалады. Белсенді оқушыларға жетон беріледі.
Бекіту
Компьютерде орындалатын тест тапсырмасы арқылы тақырып бойынша білім бекітіледі.
Қорытынды және рефлексия сұрақтары
Бүгін біз компьютердің сыртқы құрылғыларымен таныстық. Негізгі құрылғылардың ішінде монитор мен пернетақтаның қызметі мен мүмкіндіктерін түсіндік, пернетақтамен жұмыс жасап, қол дағдымызды жетілдірдік.
Қайталау сұрақтары
- Монитор қандай құрылғы және ол қандай қызмет атқарады?
- Пернетақта не үшін қажет?
- Монитор мен пернетақта болмаса, компьютер толық жұмыс істей ала ма?
Үй тапсырмасы және бағалау
Үй тапсырмасы
- Оқулықтағы 2.2 тақырыпты оқу.
- Қосымша мәлімет жинау.
- «Компьютердің пайдасы мен зияны» тақырыбында шағын эссе жазу.
Бағалау
Бағалау парағы және жиналған жетондар негізінде қорытынды баға қойылады. Сабаққа белсенді қатысқан оқушылар мадақталады.
Назарда ұстайтын дағдылар
Түсінік, дәл жауап беру, пернетақтамен сауатты және жылдам жұмыс, ұқыптылық.