Қазақша рефераттар

Жасөспірімдердің тұлғалық эмоционалды аумағын түзету

Бағдарламаның мақсаты мен қатысушылар

Бұл психологиялық түзету бағдарламасы жасөспірімдердің ауытқушы мінез-құлық ерекшеліктерін алдын алу және түзетуге бағытталған. Негізгі мақсат — жасөспірімдердің тұлғалық ерекшеліктерін психологиялық тұрғыдан түзету, эмоциялық тұрақтылықты арттыру және тиімді қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыру.

Қатысушылар

9-сынып оқушылары

Мінез-құлқында ерекшелігі байқалатын жасөспірімдер.

Нысана

Психокоррекциялық жұмыс

Агрессия, мазасыздық, акцентуация және қарым-қатынас қиындықтары.

Психокоррекциялық жұмыстың негізгі міндеттері

Бағдарлама жасөспірімдердің мінез-құлқындағы өзгерістерге ықпал ететін психологиялық факторларды ескере отырып, төмендегі міндеттерді қамтиды:

  • 1

    Тұлғалық типтер және олардың қалыптасу ерекшеліктері туралы түсіндіру.

  • 2

    Ауытқушылықтың алдын алу бағыттары мен формаларымен таныстыру.

  • 3

    Агрессивтілік деңгейін төмендету.

  • 4

    Эмоционалдық мазасыздықты төмендету.

  • 5

    Тиімді қарым-қатынас тәсілдеріне үйрету (вербалды және вербалды емес құралдар).

  • 6

    Мінез-құлық акцентуациясының деңгейін төмендету.

  • 7

    Эмоциялық аумақты түзету және өзін-өзі реттеу дағдыларын дамыту.

  • 8

    Рөлдік ойындар арқылы мінез-құлық үлгілерін түзету.

  • 9

    Өзін-өзі бағалауды қалыптастыру және нығайту.

  • 10

    Ауторелаксацияға (тыныс алу, медитация, өзін-өзі тыныштандыру) үйрету.

Бағдарламаны әзірлеу кезеңдері

1) Ағартушылық кезең

Жасөспірімдермен әңгімелесу, дәріс оқу ұйымдастырылады. Мақсат — мінез-құлықтағы ауытқушылықтың алдын алу бағыттары мен формаларын түсіндіру. Міндет — тұлғалық типтің қалыптасу ерекшеліктерімен таныстыру.

2) Түзету-дамытушы кезең

Мінез-құлық деңгейінің көрсеткіштерін түзетуге арналған ойындар мен жаттығулар жинақталып, жүйелі түрде өткізіледі. Бұл кезеңнің негізгі мақсаты — жасөспірімдердің тұлғалық-психологиялық ерекшеліктерін түзету.

3) Талқылау және бекіту

Бағдарлама мектепішілік педагогикалық кеңес отырысында қарастыруға ұсынылады. Қажет болған жағдайда сабақ мазмұны, тапсырмалар, жаттығулар және ұзақтығы оқушылардың эмоциялық жағдайына сай бейімделеді.

Әдістемелік негіз және ұйымдастыру талаптары

Мектеп әкімшілігі, ата-аналар және мұғалімдермен әңгімелесу барысында жасөспірімдердің мінез-құлқындағы ерекшеліктердің өзектілігі байқалады: дау-дамайға жиі түсу, өзін-өзі басқаруда қиналу, эмоцияны реттей алмау сияқты көріністер кездеседі.

Баланың дамуы оның мәдени-әлеуметтік ортаға енуімен сипатталады. Сондықтан жұмыстың тиімділігі жасөспірімнің әлеуметтенуі мен бейімделуінің қалай жүріп жатқанына тікелей байланысты.

Рұқсат және келісім

Жұмысты бастау үшін мектеп әкімшілігінен, ата-аналардан және жасөспірімдердің өздерінен келісім алу қажет.

Топтық жұмыс динамикасы

Кіші топта табиғи өзара әрекетте жасөспірімдер бір-бірін жақсырақ танып, өзін және басқаларды түсінуге үйренеді.

Жүргізушінің ұстанымы

Тренинг жүргізушісі қатысушылар арасында тең құқық пен қауіпсіз атмосфераның сақталуын қадағалайды.

Ұзақтығы және өткізу уақыты

  • Жаттығулар сабақтан тыс уақытта өткізіледі; қысқартылған күндерді таңдау ұсынылады.
  • Әр сабақ оқушылардың қызығушылығы мен эмоциялық күйіне қарай 40 минуттан 1,5–2 сағатқа дейін созылуы мүмкін.

Сабақтың құрылымы

Барлық сабақтардың құрылымы ұқсас. Қажет болса, компоненттерді алмастыруға немесе орындарын өзгертуге болады:

  1. 1) Сәлемдесу және қоштасу рәсімі

  2. 2) Әңгіме, дәріс, пікірталас

  3. 3) Байланыс ойындары және жаттықтыру этюдтері

    Психологиялық үдерістерді дамыту, әртүрлі жағдайдағы мінез-құлық үлгілерін өңдеу.

  4. 4) Қозғалмалы ойындар және динамикалық релаксация

  5. 5) Психотехникалық жаттығулар

    Сезім мен эмоцияны өңдеу, мінез-құлық сценарийлерін қайталау және бекіту.

  6. 6) Қозғалмалы ойындар және динамикалық релаксация

  7. 7) Аутогендік және тыныс алу жаттығулары, медитация

  8. 8) Талқылау және еркін сурет салу

    Психотерапиялық сипаттағы оқиғаларды тыңдау және пікір алмасу.

  9. 9) Жеке суреттер сюжеттерін талқылау

    Әңгіме және пікірталас арқылы рефлексия жүргізу.

Қажетті құрал-жабдықтар

Аудио және материалдар

  • Магнитофон немесе аудио ойнатқыш
  • Медитация және релаксацияға арналған әуендер
  • Сезімдер мен эмоциялар жазылған бланкілер
  • Жағдаяттар жазылған карточкалар
  • Жағымды қасиеттер жазылған бланкілер

Кеңсе және шығармашылық құралдар

  • Скотч, қайшы, түрлі-түсті қағаз
  • Сурет салуға арналған қағаз
  • Түрлі-түсті қарындаштар, қаламдар
  • Бояу, қылқалам

Тиімділік көрсеткіштері

Жұмыстың нәтижелілігі төмендегі өзгерістер арқылы бағаланады: тұлғалық жеке қасиеттердің дамуы, шығармашылық әлеуеттің ашылуы, ішкі тыныштықтың артуы, өзін-өзі бағалаудың адекваттылығы, мінез-құлықтағы жағымды динамика.

Төмендеуі күтіледі

Мазасыздық, агрессия, эмоциялық кернеу

Артуы күтіледі

Өзін-өзі реттеу, қарым-қатынас сапасы, тұрақтылық

6 сабақтан тұратын бағдарлама жоспары

Бағдарлама 6 сабақтан тұрады. Әр сабақта қауіпсіз атмосфера, қатысушылардың белсенділігі және рефлексияға уақыт бөлу негізгі шарт болып табылады.

№1 сабақ — Дәріс және әңгімелесу

40 минут

Оқушылармен қазақ халқына тән мінез-құлық құндылықтары туралы әңгімелесу. Мақсаты — интернет, теледидар және өзге ақпарат көздері арқылы келетін ықпалдарды талдап, алдын алу бағытында түсіндіру жұмыстарын жүргізу.

Аяқталуы: қоштасу рәсімі.

№2 сабақ — «Өз сөзімнен бастап…»

55 минут

Мақсаты — сөйлеу мәдениетінің адамның өміріне және психологиялық саулығына әсері туралы мағлұмат беру.

Жаттығу: «Эмоция теңізінде»

Нұсқау: кезекпен әртүрлі сезімдерді білдіретін сөздерді атаңыз және плакатқа жазыңыз.

Жүргізушіге кеңес: мақсат — қатысушылардың эмоциялық сөздік қорын байыту. Жаттығуды «миға шабуыл» немесе топтар арасындағы жарыс түрінде ұйымдастыруға болады.

Нәтиже: плакаттағы сөздер сабақтың келесі бөліктерінде қолданылады және толықтырылып отырады. Бұл — топтың «эмоциялық сөздігі».

Талдау сұрақтары

  • Қай сезім саған көбірек ұнайды?
  • Қай сезім ең жағымсыз деп ойлайсың?
  • Қай сезімдер саған көбірек таныс: жағымды ма, жағымсыз ба?

Қосымша тапсырма: жүргізуші бір сезімді ішінен таңдап, қатысушыларға «шурум-бурум» деген сөзді ғана қолданып, оны ишарасыз сипаттайды. Қатысушылар сезімді табуға тырысады.

Аяқталуы: қоштасу рәсімі.

№3 сабақ — «Сезім» жаттығуы

45 минут

Мақсаты — қарым-қатынас барысында көңіл күй мен эмоцияны сезіне білуге және оны тануға үйрету.

Тапсырма: қатысушылар қазіргі көңіл күйлерін фломастер арқылы қағаз бетіне эмоцияны бейнелей отырып көрсетеді.

Сөйлемдерді аяқтаңыз:

  • Менің алдымнан шыға келсе, онда мен … сезінемін.
  • Кішкентай баланы көргенде, мен … сезінемін.
  • Танымайтын адамды көргенде, мен … сезінемін.
  • Бірге оқыған сыныптастарымды көргенде, мен … сезінемін.
  • Менің танысым тоқтай қалып, қалтасына қарады, мен … сезінемін.
  • Мен біреумен сәлемдестім, бірақ ол бөтен болып шықты, мен … сезінемін.
  • Мен ескі махаббатымды көрдім, мен … сезінемін.

Аяқталуы: қоштасу рәсімі.

№4 сабақ — «Иә» релаксациялық жаттығуы

20 минут

Мақсаты — мазасыздық деңгейін тыныштандыру және төмендету.

Мәтін: Көздеріңізді жұмыңыз. Өзіңізді орманда жүрмін деп елестетіңіз. Жапырақ иісін сезіп, құстардың үнін тыңдаңыз. Орманда қыдырып жүріп, үңгірге жақындайсыз: қабырғасын қолмен ұстап, тастың қаттылығын сезініңіз. Үңгір жанында сарқырап су ағып жатыр — соны табыңыз. Судың ағысын, орман тыныштығын, құстар әнін тыңдауға тырысыңыз.

Ішкі жан дүниеңізді ашыңыз: өзіңізге ыңғайлы орынға отырып, тыныштықпен үйлесімге келіңіз. Бүкіл әсерді «иә» деген сөзбен қабылдаңыз: «Иә, менің тамаша бүгінім мен ертеңім».

Ішіңізден күлкіні сезініңіз. Өткеніңізге, бүгінгі және ертеңгі күніңізге күлімдеңіз. Бұл күлкі жаңа ашылған раушан гүл сияқты нәзік болсын; ол ішіңізде ашылып, бүкіл денеңізге жылы әсер таратсын.

Өзіңізге айтыңыз: «Мен бақытты әрі салмақты болғым келеді. Мен міндетті түрде сондай боламын».

Аяқталуы: қоштасу рәсімі.

№5 сабақ — «Өз көңіл күйін бейнелеу»

30 минут

Тапсырманың мақсаттары

  • Көңіл күй, сезім және эмоцияны саналы басқару қабілетін дамыту.
  • Басқа адаммен әсерлену арқылы өз көңіл күйін бейімдей алу қабілетін дамыту.

Өткізілу барысы: қатысушылар өз қалауы бойынша сурет салады және оны өз көңіл күйіне сай түстермен бояйды.

№6 сабақ — «Бәріне ортақ зейін»

15 минут

Мақсаты

  • Қарым-қатынастың вербалды және вербалды емес құралдарын үйлестіре білуді дамыту.
  • Қарым-қатынас құралдары арқылы айналадағы адамдардың зейінін аудару дағдысын қалыптастыру.

Ойын ережесі: барлық қатысушыларға бір мезетте қарапайым тапсырма беріледі. Физикалық әрекеттерге жүгінбей, кез келген тәсіл арқылы (дыбыс, сөз, қимылсыз ым, көзқарас, т.б.) басқалардың зейінін өзіне аудару қажет.

Соңында кімнің, қандай құралдар арқылы басқалардың зейінін өзіне аудара алғаны талқыланады.