Құрманғазы Қызығушылығын ояту
Сабақтың мақсаты
Оқушыларды Сәуірбек Бақбергеновтің «Құрманғазы» әңгімесі арқылы қазақтың ұлы күйші-композиторы Құрманғазы Сағырбайұлының өмірі мен шығармашылық мұрасымен таныстыру. Мәтінді мәнерлеп оқуға, өздігінен ізденіп жұмыс істеуге, ой қорытып талдауға және шығармашылыққа баулу.
Сабақтың құрылымы
Ұйымдастыру жұмысы
- Оқушыларды топқа бөлу.
- Тренинг: «Мен бақыттымын».
Үй тапсырмасын тексеру
«Жіб – Жица күресі» тақырыбы бойынша түсінгендері сұралады.
Бағалау өлшемдері
- 1 Үй тапсырмасын орындауы.
- 2 Сөзжұмбақ шешу.
- 3 «Ойлан, жұптас, талқыла» тапсырмасы.
- 4 «Кір жаятын жіп» ойыны.
Сабақтың тақырыбы
С. Бақбергенов. «Құрманғазы»
Қызығушылығын ояту
Ой қозғау сұрақтары мен қысқа талқылау арқылы тақырыпқа кіріспе жасау.
Құрманғазы Сағырбайұлы туралы
Ұлы күйші-сазгер, дүлдүл домбырашы, аты аңызға айналған ірі тұлға Құрманғазы Сағырбайұлы 1823 жылы Бөкей Ордасының Жиделі өңірінде, он екі ата Байұлының Қызылқұрт руынан шыққан Сағырбайдың жұпыны отбасында дүниеге келген. Анасының есімі — Алқа.
Сағырбай байдың малын баққан кедей болған, ал оның әкесі Өтепберген ержүректігімен танылған.
Күйлер мен атаулар
Мәтінде Құрманғазыға қатысты бірқатар күй атаулары аталады:
Құрманғазы ескерткіші
Құрманғазы ескерткіші Тұран даңғылы бойында, «Думан» қонақ үйінің алдында ашылған. Мүсін 5,5 метр биіктіктегі тұғырда орналасқан. Ескерткіш қолдан құйылған, жалпы биіктігі — 10 метр.
Авторлары: ҚР Сәулетшілер одағының мүшесі Бақтыбай Тайталиев және мүсінші, ҚР Сәулетшілер одағының мүшесі Асан Болдабаев.
Дина Нұрпейісова және ұстаздық сабақтастық
Қысқаша өмірбаян
- Есімі
- Дина Нұрпейісова
- Өмір сүрген жылдары
- 1861–1955
- Туған жері
- Батыс Қазақстан облысы, Жаңақала ауданы, Бекетай құмы.
- Мәртебесі
- Қазақстанның халық әртісі.
Өнер додаларындағы жетістіктері
- 1937 жылы халық өнерпаздарының республикалық байқауына қатысады.
- 75 жасында Мәскеуде өткен халық аспаптары орындаушыларының Бүкілодақтық бірінші байқауында жүлделі орын алады.
- 1944 жылы 83 жасында Ташкентте өткен онкүндікте (Орта Азияның бес республикасынан өнерпаздар қатысқан) тағы да жүлделі орындардан көрінеді.
Құрманғазы мен Дина
Қаршадай қыздың даңқын естіп, әйгілі Құрманғазы арнайы іздеп келіп, Динаның домбыра тартуына сүйсінеді. Болашағынан үлкен үміт күтіп, батасын береді.
Осыдан кейін Құрманғазы Динадан көз жазбай, жиі келіп, күй айтыс-додаларына ертіп барып, домбыра тартудың терең қыр-сырын үйретеді. Дина тоғыз жасынан бастап он тоғыз жасына дейін, ұзатылғанша, Құрманғазының тәлімін алады.
Құрманғазыдай ұстаздың болуы — Динаның ғана бағы емес, тұтас қазақ күй өнерінің бақытына айналған сабақтастық.
Глоссарий
- Суыт
- асығыс
- Кілтипандары
- құпиясы, астары
- Жігері құм болды
- дәрменсіз күйге түсті, жігері қайтты
- Құқай
- қиындық, жәбір
- Шылау
- жүгеннің шаужайы, шылбыры
Бағалау
Сабақ соңында бағалау бетшесі бойынша әр оқушының жұмысы қорытындыланады: үй тапсырмасы, сөзжұмбақ, жұптық талқылау және ойын тапсырмаларындағы белсенділігі ескеріледі.