ЖАМАНДЫ ЖАҚСЫЛЫҚПЕН ЖЕҢЕ БІЛ
Жаманды жақсылықпен жең
Хосраудан біреулер: «Кімдердің ақылды болғанын қалар едің?» — деп сұрағанда, ол: «Жауларымның ақылды болғанын қалар едім, себебі ақылды адамдар зұлымдық ойламайды. Ал ақымақтар зұлымдық істемей тұра алмайды» — депті. (Абуль-Фарадж, араб ақыны)
Жамандықты жамандықпен қайтару — өшпенділікті ұзартудың ең қысқа жолы. Ал жақсылықпен жауап беру — жүректі де, ортаны да емдейтін таңдау.
Адам жолындағы бөгетті қалай жояды?
Адам өз жолындағы бөгеттерді жоя алатын, қиындықтан қорықпайтын болуы керек. Оған бастайтын жол қайсы? Меніңше, көреалмаушыға дархан мінезіңді, зұлымға қайырымдылығыңды, сараңға жомарттығыңды мойындат. Жаманды жақсылықпен жеңген дұрыс.
Көреалмаушыға
Дархан мінез — ішкі кеңдіктің дәлелі.
Зұлымға
Қайырымдылық — қатыгездікті ұялата алатын күш.
Сараңға
Жомарттық — рухтың еркіндігі.
Жамандыққа жамандықпен жауап берсең, арада мәңгілік өшпенділік пайда болады. Ал кішіпейілділік — кішірею емес, қайта биіктіктің белгісі.
Ашу — ақылды тұмандандыратын күш
Кейде біз ашуға булығып, кейін шегінуді білмей қаламыз. Бізді құртатыны да — сол. «Әһ, сені құртып жіберемін! Ісім сенімен болсын!» — деп, бар дүниені ұмытып, аласұрып жатамыз. Ал оның зардабы қанша жанды қамықтырады десеңші.
Сабырсыздықтың ізі
Ұстамсыздық пен сабырсыздық талай адамның жүрегін жаралайды. Ашумен жасалған бір сөз кейде ұзақ жылдарға созылатын салдарға айналады.
Ашумен емес, ақылмен қимылда. «Ашу дүние толы нәзік шарананы жыртады» деген сөз осындайдан шықса керек. Баға беруден аулақпын, бірақ қай кезеңде де ашудың жетегінде кеткен жан опық жейтіні анық — өйткені ашу жамандыққа бастайды.
Жамандықтың өрісі тар, түбі таяз; ызғары аяздай. Ал сабыр — кеңістік береді: ойға да, сөзге де, шешімге де.
Бір жанжалдың бір отбасыға түскен салмағы
Бірде екі сыйлас адам бір-бірімен құда болды. Қыз да, жігіт те сүп-сүйкімді, бір-бірін ұнатты. Үй болып, отау тікті. Бәрі де керемет еді.
Түйін
Екі құда бірде сөзге келіп қалып, арты жанжалға айналды. Нәтижесінде құдалық та бұзылды, сүттей ұйып отырған отбасы да ыдырады.
- Бір сәттік ашу — ұзақ өкінішке айналуы мүмкін.
- Сөздің салмағы бар: ол жаралайды да, жараны жазады да.
- Ең қиын жеңіс — өз нәпсіңді, өз ашуыңды жеңу.
Ұлылықтың өлшемі
Әрбір жанға өз ғұмыры — сын. Қашанда қарапайым, кішіпейіл, сабырлы адам адамдық қадір-қасиетін шын жүрегімен түсінеді. «Ұлық болсаң — кішік бол» дейді. Бәлкім, адамдық ұлылық та осында жатқан шығар.
Қорытынды ой
Өзгенің жаман ісіне жақсылықпен жауап беру — нағыз адамның ғана қолынан келеді.
Әкім Ысқақ, «Жүректегі жазулар» күнделік-эссесінен.