ТЕҢГЕ - ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ ВАЛЮТАСЫ

Ұлттық валюта ретіндегі теңге еліміздің тарихында тек тәуелсіздіктің экономикалық негізі ретінде ғана емес, ұлттық болмыс пен мемлекеттіліктің айқын белгісі ретінде де маңызды орын алды. Белгілі бір мағынада теңге — тарихымыздың толыққанды бөлігі, өз дәуірінің нышаны.

ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаев көне монеталар туралы сөз қозғағанда, көпшілік көз алдына дөңгелек әрі жылтыраған зат елестететінін, ал шын мәнінде олардың пішіні бұзылған, беті көгілдір тартқан мыс кесектер болатынын атап өткен.

Отырар — Қазақстан аумағында ғасырлар бойы қолданылған ақшаның тарихын танытатын, уақыт айнасындай көне қала. Ол кезеңдерде ақша түрлері сан алуан болған, ал ақша реформалары бүгінгі күнмен салыстырғанда әлдеқайда жиі жүргізілген.

Алғашқы теңге банкноталарын шығару үшін келісімшарт ірі ағылшын компаниясымен жасалып, банкноталар Ұлыбританияда басылып шықты. Бастапқы уақытта республика қолма-қол ақшамен қамтамасыз етілді.

Банкноталар пайда болған кезеңде Өскемен қаласындағы Үлбі металлургия зауытында алғашқы қазақстандық монеталарды шығаруға дайындық басталды. Ал елді қағаз ақшамен өзіміз қамтамасыз ету үшін Алматыда банкнота фабрикасын құру туралы шешім қабылданды. Бұл шешім 1992 жылғы мамырда қабылданып, ҚР Президентінің Ұлттық мемлекеттік банктің баспа фабрикасын құру туралы Жарлығында бекітілді.

1992 жылы теңге дизайнындағы портреттер бекітілді. Ертесіне суретшілер тобы қазақ валютасын өмірге әкелу жұмыстары үшін Англияға аттанды.

Ескі ақшаны қазақстандық теңгеге айырбастау 1993 жылғы 15 қарашада сағат 08:00-де басталып, 20 қарашада сағат 20:00-де аяқталды.

Ұлттық банк бастапқыда 1 теңгені сол кездегі 1000 рубльге бағалауды жоспарлаған. Алайда саяси-әлеуметтік жағдайлар мен мемлекетаралық қатынастарды ескере отырып, 1 теңге 500 сомға бекітілді. Теңге айналымға енген күні 1 АҚШ доллары 4,75 теңге болып белгіленді.

Ұлттық валюта тұтастығы мен бірлігі, жалпы тұжырымдама және дизайн сияқты ұғымдар — тек көркемдік ерекшелік емес, сонымен бірге технологиялық және қауіпсіздік талаптарының жиынтығы.

Технология қарқынды дамитындықтан, қолайлылық пен ажыратудың анықтығын сақтау үшін Ұлттық банк жылдар бойы жекелеген номиналдарды алмастыру және жетілдіру жұмыстарын кезең-кезеңімен жүргізіп отырды.

Әр мемлекет өз банкноталарын өзгелерден айқын ерекшелендіруге ұмтылады. Бұл даралықты көрсету үшін ғана емес, банкноталардың ұқсастығынан туындайтын ықтимал алаяқтық әрекеттердің алдын алу үшін де қажет.

Жаңа дизайн Қазақстандағы соңғы жылдардағы өзгерістерді көрсетіп, бай мәдени тарихты қазіргі заманғы дизайн элементтерімен үйлестіре біріктіреді. Мысалы, банкноталарда елордадағы көрнекті сәулеттік нысан — «Астана-Бәйтерек» монументі бейнеленген.

Бет жағында мемлекеттік әнұран ноталарының фрагменті, сондай-ақ мемлекеттік Ту мен Елтаңба бейнесі бар. Бұл шешімдер банкнотаның көркемдік мәнін арттырып қана қоймай, оның идеологиялық салмағын да күшейтеді.

Ұлттық валюта уақыт өте келе елімізде ғана емес, шетелде де сенімді беделге ие бола бастады. Өндіріс дамып, шетел капиталының ағыны ұлғайған сайын және отандық ірі инвесторлар көбейген сайын, ұлттық валюта да, валюта нарығы да нығая түсті. Соның нәтижесінде теңгеге деген сенім артты.

Теңге бүгінде Қазақстан мен оның азаматтарының дербес тіршілігінің, мемлекет тәуелсіздігінің айғағы ретінде қабылданады. Ұлттық ақша түрлі қаржы дағдарыстарына төтеп беріп, инвестициялық сенімге ие бола алды.

2006 жылғы банкноталарда арнайы құралдарсыз-ақ анықталатын қорғаныш элементтерінің кең жиынтығы қолданылды: көзге көрінетін, жарыққа тосқанда байқалатын және қолға сезілетін белгілер. Сонымен қатар арнайы техникалық құралдармен танылатын жасырын элементтер де бар. Негізгі мақсат — банкнотаның түпнұсқалығын жылдам әрі қарапайым тәсілмен тексеру мүмкіндігін күшейту.

Номиналдарды шатастырмау үшін банкноталар түсі мен өлшемі бойынша бір-бірінен анық ерекшеленеді. Әрбір келесі номинал алдыңғысынан ұзындығы бойынша 4 мм-ге, ені бойынша 3 мм-ге үлкен етіп жасалған. Түс гаммасы кез келген номиналды тез әрі оңай тануға мүмкіндік береді.

ТЕҢГЕ — Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы. Ол Қазақстанның ежелгі тарихы бар ел екенін әлемге танытып, ерен еңбек пен болашаққа ұмтылысты дәріптейтін мемлекеттің келбетін айқындайды.

Теңге ұлттық валюта ретінде тәуелсіздіктің тек экономикалық тірегі болып қана қоймай, халқымыздың тарихи жадын және өз заманының рухын сақтаған құндылыққа айналды.