Тазартылмаған өсімдік май организмге зиянды

9-сынып Химия Сабын және СЖЗ

Сабын және синтетикалық жуғыш заттар (СЖЗ)

Бұл материал 9-сыныпқа арналған: сабынның құрамы мен алынуы, гидролизі, сондай-ақ синтетикалық жуғыш заттардың ерекшеліктері қысқа әрі жүйелі түрде қарастырылады.

Сабақтың мақсаты

Оқушыларға сабын және синтетикалық жуғыш заттар туралы қосымша мәлімет беру, олардың химиялық табиғатын және қолданылу ерекшеліктерін түсіндіру.

Үй тапсырмасын тексеру: «Күрделі эфирлер мен майлар» тақырыбы бойынша химиялық диктант

Төмендегі тұжырымдарға «иә» немесе «жоқ» деп жауап беріңіз.

1. Күрделі эфирлердің хош иісі болады.
2. Күрделі эфирлер карбон қышқылдарының өзара әрекеттесуі нәтижесінде түзіледі.
3. Май — биологиялық отын.
4. Май қатты және сұйық болып бөлінеді.
5. Май суда жақсы ериді.
6. Майды ұзақ сақтаудың пайдасы көп.
7. Май тірі организмдердің жылуын сақтауға көмектеседі.
8. Кокос майы сұйық майларға жатады.
9. Қатты майлардың құрамында қаныққан карбон қышқылдарының қалдықтары болады.
10. Тазартылмаған өсімдік майы организмге зиянды.

Сабын

Анықтамасы

Сабын — құрамында 16–18 көміртек атомы бар жоғары карбон қышқылдарының карбоксил тобындағы сутек атомының орнын металл атомы басқан туындысы.

Түрлері

Қатты сабын құрамында натрий (Na) тұздары болады.
Сұйық сабын құрамында калий (K) тұздары болады.

Сабын алу (сабындану реакциясы)

Сабын алу үшін майды натрий гидроксидімен (NaOH) немесе натрий карбонатымен (Na₂CO₃) қосып қыздырады.

Май + NaOH → глицерин + RCOONa (сабын)

Сабынның гидролизі

Сабын гидролизденгенде ерітіндіде сілтілік орта түзіледі.

RCOONa + H₂O → RCOOH + Na⁺ + OH⁻

Синтетикалық жуғыш заттар (СЖЗ)

Жалпы сипаттама

Синтетикалық жуғыш заттар (СЖЗ) — құрамы күрделі синтетикалық қосылыстардан тұратын жуғыш құралдар.

Сабынмен салыстырғандағы артықшылығы

СЖЗ-ның кальций тұздары суда жақсы ериді, сондықтан олардың кір алғыштық қасиеті кермек суда жоғары болады.