Көпті сөккен көгермес
Халық даналығы: көптің күші мен елдің берекесі
Қазақтың мақал-мәтелдері — ұлттың мінезін, өмір салтын, адам мен қоғам туралы түсінігін қысқа да нұсқа жеткізетін ой қазынасы. Төмендегі даналықтар ел бірлігі, көптің қадірі, еңбек пен тәртіп, әділет пен жауапкершілік туралы терең пайым ұсынады.
Негізгі өзек
Береке — көптің ішінде; елдің көркі — жаста; ал әділ сөздің салмағы — халықтың сынында.
Оқырманға ой
Қоғамда өмір сүрген соң, көптің ырысын көбейтетін де, шырқын бұзатын да — әр адамның мінезі мен ісі.
Тақырыптар бойынша сұрыпталған мақал-мәтелдер
Мәтін мазмұны оқуға жеңіл болу үшін мағынасына қарай топтастырылды.
Ел, жер және тіршілік
Жұрттың көркі, жердің сәні және еңбекке байланысты ойлар.
- Қарға тамырлы қазақ.
- Көшпелі елді ақының болса, көше-көше қасыңа келер.
- Қазақ қартайса, түйе бағады; қарақалпақ қартайса, томар қазады.
- Көшпелі елдің қоры болғанша, егінші елдің зоры бол.
- Ел ұлсыз болмас, жер гүлсіз болмас.
- Ел жасымен көрікті, тау тасымен көрікті, аяқ асымен көрікті.
Көп, бірлік және береке
Ұжымның күші, ортақ істің игілігі және көптің қасиеті.
- Көп қорқытады, терең батырады.
- Көп түкірсе — көл.
- Көппен көрген — ұлы той.
- Көптен бақыт құтылмас.
- Көп алғысы көгертер.
- Көп ісінде — береке.
Сөздің салмағы және халықтың сыны
Қоғамдық пікір, әділ бағалау және жауапкершілік туралы.
- Халық — қатесіз сыншы.
- Халық айтпайды; халық айтса, қалт айтпайды.
- Көпті сөккен — көгермес.
- Көпті жамандаған — көмусіз қалар.
- Көпке тентек — Құдайға шет.
Тәртіп, өлшем және есеп
Сақтық, есеп-қисап, қарым-қатынастағы тепе-теңдік.
- Көсеу ұзын болса, қол күймес.
- Аласыға алтау аз, бересіге бесеу көп.
- Жаныс кетсе, орнына жаппас қонар.