Абайдың шығармалары
Мақсаты, табыс критерийлері және күтілетін нәтиже
Сабақтың мақсаты
Өлеңді түсініп оқыту және мәнерлеп оқуға дағдыландыру.
Табыс критерийлері
- Абай Құнанбаевтың шығармашылығымен танысу.
- Өлеңді түсініп оқу және негізгі идеясын ашу.
Күтілетін нәтиже
Оқушы Абай шығармаларымен танысады, өлеңнің мазмұнын түсініп, мәнерлеп оқи алады.
Сабақтың құрылымы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сабаққа әзірлік.
- «Алма, алмұрт, өрік» жаттығуы.
- Шаттық шеңберін құру, «Орныңды тап» ойыны.
- Оқушыларды «алма», «алмұрт», «өрік» болып топқа бөлу.
II. Үй тапсырмасын тексеру
«Ыстық орындық» әдісі арқылы сұрақ-жауап жүргізіледі.
- Спандияр Көбеев кім? Ол туралы не білесің?
- Әңгіменің басындағы «Үлкен той болды» деген тіркес қандай тойды меңзейді?
- Хамза Қаржасовтың сөзі неге ұнамады?
- Болыс Салмұғамбет Спандиярға және оның әкесіне не деді?
- Ыбырайдың неліктен қабағы түйіліп, жүзі сұрланып кетті?
- Болыс пен байлардың әділетсіздігін қандай әрекеттерінен байқауға болады?
III. Жаңа сабақ
Тақырыпты ашу
Тақтаға ұсынылатын үзінді:
«Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым, ойлап қой,
Бес асыл іс — көнсеңіз —»
- Бұл үзінді Абайдың қай өлеңінен алынған?
- Бұл өлеңді кімдер жатқа айта алады?
- Абайдың тағы қандай шығармаларын білесіңдер?
- Абай ата туралы қандай мәлімет білесіңдер?
Абай туралы қысқаша мағлұмат
Абай Құнанбаев — қазақ халқының ұлы ақыны, ойшыл, «асыл сөздің зергері». Азан шақырып қойған аты — Ибраһим. Әжесі Зере сүйікті немересін «Абай» деп еркелеткен. Кейіннен Ибраһим есімі көп аталмай, ел арасында Абай аты орнығып кеткен.
Абайдың белгілі шығармалары
- «Ғылым таппай мақтанба»
- «Интернатта оқып жүр»
- «Пайда ойлама, ар ойла»
- «Жасымда ғылым бар деп ескермедім»
- «Әсемпаз болма әрнеге»
- «Жазғытұры»
- «Жаз»
- «Күз»
- «Қыс»
- «Желсіз түнде жарық ай»
Өлең: «Сабырсыз, арсыз, еріншек»
Мәтінмен жұмыс және мәнерлеп оқу
Сабырсыз, арсыз, еріншек, Көрсеқызар жалмауыз, Сорлы қазақ сол үшін Алты бақан, алауыз. Өзін-өзі күндейді, Жақынын жалған міндейді, Ол — арсыздық белгісі. Ұятсынбай, ойланбай, «Қой» дегенге тіл алмай, Іс қылмай ма ол кісі? Бір-ақ секіріп шығам деп, Бір-ақ қарғып түсем деп, Мертігеді, жатады. Ұрлықпен мал табам деп, Егессе ауыл шабам деп, Сүйтіп құдай атады.
Сөздік жұмысы
- Алауыз
- Берекесі жоқ, бірлігі жоқ, ынтымақсыз.
- Күндейді
- Қызғанады.
- Мертігеді
- Жарақат алады, бір жері шығып кетеді.
- Міндейді
- Мін тағады, жамандайды.
«Кім шапшаң?» тапсырмасы
Екі өлеңді салыстырып, өлеңдердегі сөздерді пайдалана отырып кестені толтырыңдар: «Сабырсыз, арсыз, еріншек» және «Ғылым таппай мақтанба».
| Бағыт | Мысал сөздер | Түйінді ұғымдар |
|---|---|---|
| Жағымды | Сабырлы, арлы, еңбекқор, сыпайы, білімді, ақылды | Талап, еңбек, терең ой, қанағат, рақым |
| Жағымсыз | Сабырсыз, арсыз, еріншек, көрсеқызар, жалмауыз, алауыз | Өсек, өтірік, мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашпақ |
Нәтижесінде оқушылар адамның жақсы және жаман қылықтарын топтастырып, қорытынды жасайды.
Өкіл жаттығуы
Топтар тапсырманы бөлісіп орындайды, кейін өзара таныстырады.
I топ
Абайдың өлеңдері туралы қысқаша шолу.
II топ
Абайдың үшінші қара сөзін оқып, түсінгенін әңгімелейді.
III топ
Абай аудармаларынан мысал келтіріп, шағын көрініс көрсетеді.
IV. Кері байланыс және бағалау
Кері байланыс сұрақтары
- Мен бүгінгі сабақтан нені үйрендім?
- Нені түсінбей қалдым?
Бағалау
Рефлексиялық бағалау жүргізіледі: сабақ соңында топтағы жауап берген оқушылар саны (плюс белгісі) есептеледі. Оқушылар өз жауаптарына формативті баға береді.
V. Үй тапсырмасы
«Сабырсыз, арсыз, еріншек» өлеңін жаттап келу (жатқа айтуға дайындалу).
Негізгі ой
Сабақ мазмұны Абайдың адам мінезіндегі кемшіліктерді сынауы мен ізгі қасиеттерді дәріптеуіне негізделеді. Оқушылар мәтінді түсініп оқып, ұғымдарды ажыратып, жақсы мен жаманды салыстыру арқылы өзіндік қорытындыға келеді.