Үшінші бала
Ғажайып шеберхана
Бұл сабақ ұлттық қолөнермен таныстыру арқылы балалардың қызығушылығын арттыруға, ұлттық құндылықтарды бойына сіңіруге бағытталған. Балалар ұлттық ою-өрнек түрлерін атап, оны өз жұмыстарында қолдануды үйренеді, жіп өру тәсілдерін меңгереді және әсемдікке, ұқыптылыққа, шеберлікке тәрбиеленеді.
Мақсаты
- Ұлттық қолөнерге қызығушылықты дамыту.
- Қазақ қолөнері арқылы ұлттық рух пен тәрбиелік қасиеттерді сіңіру.
- Ою-өрнек түрлерін танып, жұмыста қолдануға үйрету.
- Жіпті өруді меңгерту, әсемдікке баулу.
Қажетті құралдар
- Айна және айна үлгілері
- Ұлттық оюлар (қима үлгілер)
- Желім
- Иленген жіптер
- Таяқшалар (ағаш сабы)
Сабақ барысы
Шеберханаға қонаққа келу
Тәрбиеші
Күннің көзі ашылды,
Көкке шуақ шашылды.
Құтты қонақ, келіңдер!
Төрімізге еніңдер!
Армысыздар, қонақтар! Төрлетіңіздер!
Бір көрген — біліс демекші, қай топтың балаларысыңдар?
Балалар
Амандасу — үлкенге
Тәрбиенің басы ғой.
Ал, кәнеки, бәріміз
«Сәлем» дейік үлкенге.
Сәлеметсіз бе, апай!
Тәрбиеші
Өте жақсы, балалар! Қош келдіңдер.
Балалар
Мұнда қандай әдемі!
Тәрбиеші
Бұл — менің шеберханам. Айналадағы көптеген бұйымды өз қолыммен жасадым, ал кейбірі — шәкірттерім жинаған өнер туындылары. Мұнда батырлардың бейнелері де бар. Сендер ежелгі батырларды білесіңдер ме?
Балалар
Біз Алпамыс, Қобыланды, Ер Тарғын, Қамбар батырларды білеміз.
Батырлар және қамшының мәні
Тәрбиеші
Өте жақсы. Олар неге «батыр» деп аталған?
Балалар
Олар елін қорғаған. Олардың жүйрік аттары, найзалары болған.
Тәрбиеші
Дұрыс. Батырлар елін қорғау үшін желдей жүйрік арғымақ мінген, қолына ұшталған найза ұстаған. Қашқан жауды қуып жету үшін атын қамшылаған. Қазір де атқа байланысты ұлттық ойындар көп. Оларды бапкерлер баптайды, шабандоздар қатысады. Мәреге бірінші болып жету үшін шабандоз қолына қамшы алады.
Негізгі ұғым
Қамшы — қолөнер туындысы. Оны жасау үшін иленген теріден дайындалған жіптер қажет, ал сабы сүйектен немесе әсемдеп жонылған ағаштан жасалады. Қамшы көбіне 6 немесе 8 өрім болып өріледі.
Тәрбиеші
Қамшы қандай ұлттық ойындарда қолданылады?
Балалар
Бәйге, қыз қуу, көкпар.
Шеберлік бөлімі: қамшы өру
Бүгін біз қамшы өрудің қарапайым үлгісін үйренеміз. Қамшы тек атты қамшылау үшін ғана емес, дәстүрде де қолданылады: жақын туысқа сыйға тартады, ал кейде сәбидің бесігінің бас жағына қояды.
Қадамдар
- 1 Екі-екіден жұпқа бөлініңдер. Әр жұпқа 3 жіптен алыңдар.
- 2 Үш жіптің бір ұшын біріктіріп, байлап түйіңдер.
- 3 Бір бала түйілген ұшын ұстап тұрады, екінші бала оң жақ жіптен бастап өреді.
- 4 Бірінші жіпті екінші жіптің үстіне қойып, үшінші жіппен бекітіңдер. Осылайша жіптер таусылғанша өріңдер.
- 5 Өрілген бөлікті алдын ала дайындалған, әсем жонылған ағаш сапқа байлаңдар. Екінші ұшын да байлап, түйіндеп бекітіңдер.
Тәрбиеші өру үлгісін көрсетеді, балалар өз жұмыстарын орындап, бір-бірінің еңбегін тамашалайды.
Ойын: «Бәйге»
Тәрбиеші
Балалар, ең әдемі қамшымен бір ұлттық ойын ойнайық.
Әрсеннің жауабы
Мен бұл қамшыны атама сыйлаймын, өйткені қамшыны көбіне ер адамға сыйға тартады.
Екінші баланың жауабы
Мен оны топта ұлттық ойындар ойнаған кезде қолданамын.
Үшінші баланың жауабы
Менің кішкентай қарындасым бар. Осы қамшыны оның бесігінің бас жағына қойып қоямын.
Әшекей бұйым: оюлы айна
Тәрбиеші
Дұрыс айтасыңдар: сәбидің бесігінің бас жағына қамшыны «сәби қорықпай ұйықтасын» деп қояды. Ал қыз баланың бесігіне әсемдік үшін айна қояды. Ол жай ғана айна емес, ою-өрнекпен әшекейленген айна болуы керек. Айна — әсемдік құралы. Ерте заманда шеберлер айнаны ұлттық оюлармен безендірген.
Сұрақ
Сендер қандай ою түрлерін білесіңдер?
Сергіту сәті
«Айгөлек» (қимыл-қозғалыспен)
Практикалық жұмыс
Тәрбиеші алдын ала дайындаған материалдарды таратады. Балалар «Ботагөз» оюын қолданып, кішкентай сәбидің бесігіне арналған айнаны әшекейлейді. Сонымен қатар шеберханада оюланбаған айналар да бар — оларды да өз қолдарымен өрнектейді. Үлгі көрсетіліп, балалар өз жұмыстарын орындайды.
Қорытынды
Тәрбиеші
Балалар, сендер бүгін қолөнер шеберханасында көп еңбек еттіңдер. Қандай жұмыстар атқардыңдар?
Балалар
Қамшы өрдік, айнаны оюлармен өрнектедік.
Тәрбиеші
Сендерге үлкен рақмет!
Ән
«Айгөлек»