Қазақша рефераттар

Тірі табиғаттың өлі табиғаттан айырмасы

Түркістан қаласы • Ә. Науаи атындағы №13 мектеп-гимназия

География пәні мұғалімі: Рахимова Н. • 5-сынып • “Жаратылыстану” пәні бойынша ашық сабақ жоспары

Тақырыбы: Қайталау — «Биосфера» тақырыбын қорытындылау

Сабақ түрі: интеграциялық (биология пәнімен байланыс)

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

«Биосфера» тақырыбы бойынша алынған білім, білік, дағдыларды жүйелеу; географиялық үдерістер мен құбылыстарды атау, картамен жұмыс істеу, түсіндіру және болжау дағдыларын пысықтау.

Тәрбиелік

Биосфераның маңызын және оны қорғау мәселелерін түсіндіру арқылы туған жер табиғатын сүюге, табиғатты аялауға және қорғауға тәрбиелеу.

Дамытушылық

Ойын элементтері арқылы шығармашылық қабілетті дамыту; картамен және семантикалық картамен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіру.

Әдістер мен ресурстар

Сабақ өткізу әдісі

  • Сын тұрғысынан ойлау (СТО) технологиясы
  • «Ой шақыру» стратегиясы
  • «Академиялық дау-дамай» стратегиясы
  • Эссе стратегиясы
  • Топтастыру стратегиясы

Көрнекіліктер

  • Географиялық белдеулер мен зоналар картасы
  • Тірек сызбалар
  • Интерактивті тақта
  • Суреттер мен иллюстрациялар

Ұран: «Білімдінің сөзін тыңда, айтқанын үйрен, іске асыр.» (М. Қашқари)

Сабақтың құрылымы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушыларды сабаққа жұмылдыру, сабақ мақсатын нақтылау, жұмыс ережелерін еске түсіру.

2) «Біліміңді байқап көр»

Бастапқы сұрақ: «Жер жүзі қандай бөліктерге бөлінеді?»

Оқушылардың алдыңғы білімін белсендіру, тақырыпқа кіріспе жасау.

Тақырыпқа түсінік: Биосфера

Биосфера ұғымы грек тіліндегі bios — «өмір», «тіршілік» және sphaira — «шар», «қоршаған орта» сөздерінен шыққан. Яғни биосфера — Жер шарында адамзаттың, жануарлардың, өсімдіктердің және басқа да тірі ағзалардың тіршілік ететін ортасы.

Бұл терминді ғылымға 1875 жылы австриялық геолог Э. Зюсс енгізді. Ал биосфера және Жер бетінде жүретін үдерістер туралы ілімнің ғылыми негізін қалаған — академик В. И. Вернадский.

Қамтитын қабаттары

Биосфера гидросфераны толық, атмосфераның төменгі бөлігін және литосфераның жоғарғы бөлігін қамтиды.

Термодинамикалық шек

Вернадский ілімі бойынша биосфера — температурасы шамамен −50°C пен +50°C аралығында болатын термодинамикалық қабат.

Тіршіліктің таралуы

Микроағзалар кең таралғанымен, олардың негізгі бөлігі жер бетінен шамамен 50–70 м биіктікке дейін жиірек кездеседі.

Биоценоз — белгілі бір аумақта жануарлар, өсімдіктер, саңырауқұлақтар және микроағзалардың өзара байланыста бірге тіршілік ету қауымдастығы.

Белсенді тапсырмалар мен кезеңдер

3) «Әлем жаңалықтары»

Оқушылар табиғат пен экологияға қатысты қысқа жаңалықтармен бөліседі (ауызша баяндау).

4) Сөздікпен жұмыс

Тақырыптық сөздерді мағынасымен сәйкестендіру және дұрыс қолдану.

Сут емизувчилар
сүтқоректілер
Ҳаёт бешиги
тіршілік бесігі
Қутб туни
поляр түні
Тўпланган
шоғырланған
Кенглик
ендік
Озуқа моддалар
қоректік заттар
Замбуруғлар
саңырауқұлақтар
Оазис
шұрат

5) Топтастыру

Тақырып: «Тірі организмдер». Оқушылар ұғымдарды топқа бөліп, байланысын көрсетеді (кластер).

Нұсқа

Өсімдіктер • Жануарлар • Саңырауқұлақтар • Микроағзалар

6) «Ғажайып бестік» — сұрақ-жауап

Жылдам ойлау және дәлелді жауап

  1. 1. Қай зонада саңырауқұлақтар ағаштардан биік өседі? — Тундра.
  2. 2. Азия шөлінің «патша» өсімдігі? — Сексеуіл.
  3. 3. Тірі организмдер ең көп шоғырланған жер? — Орман.
  4. 4. Тірі табиғаттың өлі табиғаттан айырмашылығы неде? — Көбеюі және ортаға икемделуі.
  5. 5. Сахара шұраттарында қандай өсімдік өседі? — Құрма пальмасы.

7) Ассоциация

«Амазонка орманы» және «Сахара» тақырыптары бойынша ассоциациялық өріс құру, айырмашылығы мен ұқсастығын анықтау.

Амазонка

Ылғал • Жапырақ мәңгі жасыл • Биологиялық алуантүрлілік

Сахара

Құрғақ • Температура айырмасы • Шұраттар

8) Сәйкестендіру

Жануарлар мен өсімдіктердің ерекшеліктерін дұрыс жұптастыру.

  • Кенгуру қалталы жануар
  • Кактус денесінде 1 т суға дейін сақтай алады
  • Пингвин Оңтүстік полюс аймағына тән құс
  • Ақ аю Солтүстік полюсте өмір сүреді
  • Анаконда ұзындығы 9–10 м-ге дейін жетеді
  • Панда бамбук жапырағы мен жас өркендерін жақсы көреді
  • Эвкалипт «насос ағашы» (ылғалды көп сіңіреді)
  • Құрма пальмасы Сахара шұраттарында өседі

9) Қызықты сұрақтар

  1. 1. Дем алады, өседі, бірақ жүре алмайды. — Өсімдік.
  2. 2. Үш түйеқұс «ұшып» келеді. Біреуін аңшы атып түсірді. Аспанда неше түйеқұс қалды? — Түйеқұс ұшпайды.
  3. 3. Қандай су жануары «ит» пен «балық» сөздерінен құралған? — Итбалық.
  4. 4. Сүтқоректілердің қайсысы су ішпейді? — Коала.

10) Эссе

Тақырып: «Құстар — орманның досы…»

Оқушылар қысқа эссе жазып, негізгі ойды дәлелмен жеткізеді.

11) Ой толғаныс: «Біз — табиғат жанашырларымыз»

Сұрақ: «Адам — табиғаттың досы ма?» (академиялық дау-дамай стратегиясы)

Әр оқушы өз пікірін айтады, ойды дәлелмен қорғайды және тыңдай білу мәдениетін қалыптастырады.

Құндылықтар мен қосымша мазмұн

12) Халық педагогикасы

Қазақ ырымында түн ішінде су алуға тыйым салынған. Ал қажет болған жағдайда «су атасы — Сүлейменнен» рұқсат сұрап, төмендегі сөздерді үш рет қайталап барып су алған:

Су атасы — Сүлеймен,
Айдыныңа тас аттым.
Рұқсат етші балаңа,
Су алуға бола ма?
Түн ұйқыңнан ояттым.

13) Қызықты фактілер

Ява аралында өсетін империалис примула гүлін жергілікті халық «ажал гүлі» деп атайды. Ол 3000 м-ден жоғары биіктіктегі жанартау төбесінде өседі. Гүлдің ашылуы жанартаудың атылуына ишара болуы мүмкін деген түсінік бар.

Ит адамның иіс сезу қабілетінен әлдеқайда сезімтал. Финляндия геологтары иттердің көмегімен жер асты минералдары мен тау жыныстарын анықтаған жағдайлар кездескен.

Қорытынды бөлім

Сабақты бекіту

Қайталау сұрақтары, тапсырмалар және қысқа талқылау арқылы негізгі ұғымдарды бекіту.

Бағалау

Жауаптың дәлдігі, карта/семантикалық карта жұмысы және пікірталасқа қатысуына қарай бағалау.

Үй тапсырмасы

  • Семантикалық картаны толтыру.
  • Кескін картаға географиялық нысандарды белгілеу.
  • «Әлем жаңалықтары» бөліміне 1–2 жаңалық дайындау.

Ескерту: Материал толық нұсқада кеңейтіліп берілуі мүмкін (семантикалық карта үлгілері, бағалау критерийлері, қосымша тапсырмалар).