Майлиннің Ыбыраймысыз, Ыбыраймын қойылымы
31 мамыр: Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күніне арналған іс-шара
Бұл тәрбие сағаты қазақ халқының рухани тарихында ерекше орны бар «Үш бәйтерек» — Сәкен Сейфуллин, Бейімбет Майлин, Ілияс Жансүгіровтің өмірі мен мұрасына арналды.
Фон
Халық күйі: «Ел айрылған»
Кіріспе өлең (1-оқушы)
Сермелген жырға сойыл көп, Зұлымдықтан кейін кеп. Отырмын жоқтап сендерді, Ілияс, Сәкен, Бейімбет. Жойылар қашан кесел-дерт, Қайғысы елдің сейілмек? «Халық жауы» боп атылды-ау, Ілияс, Сәкен, Бейімбет?! Алаулап бойымда от жанып, Тындырмас ойым көп болып, Қиды екен қалай өлімге — Ілияс, Сәкен, Бейімбет?! Ұлы көш кейін қалмайды, Алға асқан сайын тойың көп. Ұмытпас ел үшін арысын — Ілияс, Сәкен, Бейімбет!
Мұғалім сөзі
Бүгінгі ашық тәрбие сағатымыз қазақ халқының «Үш бәйтерегіне» арналады: көпұлтты кеңес әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі, Қазақстанның қоғамдық тарихында абыройлы орын алатын революционер-коммунист Сәкен Сейфуллинге; қазақ кеңес әдебиетінің іргетасын қалаған «алыптар тобындағы» ірі ақын, іргелі прозаик және драматург Бейімбет Майлинге; қазақ кеңес әдебиетінің бастау қайнарында тұрған құдіретті талант иесі, ақын, драматург, прозаик Ілияс Жансүгіровке.
Мақсаты
«Үш бәйтеректің» өмір жолын кейінгі жас ұрпаққа таныстыру.
Үш бәйтерек: қысқаша өмірбаяндық деректер
Сәкен (Сәдуақас) Сейфуллин (2-оқушы)
Сәкен Сейфуллин — қазақ кеңес әдебиетінің негізін қалаушы, көрнекті ақын әрі қоғам қайраткері. Оның есімі революция жылдары және одан кейінгі кезеңде халық арасына кең тарады. Қазақ ақындарының ішінде революцияны алғашқылардың бірі болып жырлап, Кеңес өкіметі үшін күреске белсене қатысты.
Революциядан кейінгі бейбіт құрылыс жылдарында Сейфуллин шығармалары қазақ халқының Қазан әкелген бостандықты тануына, революция шындығын түсінуіне ықпал етті.
Туған жері
1894 жыл, бұрынғы Ақмола облысы, Ақмола уезі, Нілді болысы (қазіргі Қарағанды облысы, Жаңарқа ауданы).
Білімі
Ауыл молдасынан сауат ашты; Нілді мыс зауытындағы орыс-қазақ мектебі; 1908–1913 жж. Ақмола приход мектебі және екі кластық училище; 1916 ж. Омбы мұғалімдер семинариясы.
Бейімбет Майлин (3-оқушы)
Бейімбет Майлин — қазақ кеңес әдебиетінің аса талантты өкілдерінің бірі. Ол шығармашылыққа революцияға дейін араласып, демократиялық бағыттағы туындылар жаза бастады. Қазан революциясынан кейін жаңа әдебиеттің іргетасын қалау ісіне белсене қатысты.
Майлин жанрлардың баюына, тақырыптың кеңеюіне, көркемдік жетілуіне зор үлес қосты. Поэзия, проза, драма салаларында өнімді еңбек етіп, қазақ ауылындағы кеңестік өзгерістердің шежіресін жасады.
Туған жері
1894 жыл, Қостанай уезі, Дамбар болысы (қазіргі Қостанай облысы, Таран ауданы).
Білімі
Ауыл молдасынан хат таныды; Әбдірахман Арғынбаев медресесі (2 жыл); 1913–1914 жж. Троицкідегі «Уазифа» мектебі.
Ілияс Жансүгіров (4-оқушы)
Ілияс Жансүгіров — қазақ кеңес әдебиетінің аса ірі қайраткерлерінің бірі. Ол әдебиеттің негізгі жанрларының бәрінде қалам тербеді. Әсіресе поэзияны дамытудағы үлесі айрықша. Оның «Күй», «Дала», «Күйші», «Құлагер» поэмалары қазақ кеңес поэзиясының алтын қорына енді.
Көркем аударма саласындағы еңбегі де жемісті: Пушкиннің «Евгений Онегин» өлеңмен жазылған романын, «Гаврилиада» поэмасын, сондай-ақ көптеген лирикалық өлеңдерін, Лермонтов пен Некрасовтың, Горький мен Маяковскийдің шығармаларын қазақ тіліне аударды.
Туған жері
1894 жыл, бұрынғы Қапал уезі, Ақсу болысы (қазіргі Алматы облысы, Ақсу ауданы).
Әдеби мұрасы
Поэзия, проза, драма, аударма — көпқырлы шығармашылық; қазақ поэзиясының кемелденуіне көркемдік ықпал етті.
Жүргізуші сөзі
Үш бәйтерек теңдікті аңсады. Бай мен кедей арасындағы тартысты, әділетсіздікті жырлады. Болашағымыздың бостандығы үшін күресіп, арттарында өшпестей із қалдырды.
Сәкен, Ілияс, Бейімбет, Аңсады олар теңдікті. Қазақтың байтақ еліне Ту етіп тікті теңдікті.
Өлең: «Жас қазақ марсельезасы» (5-оқушы)
С. Сейфуллин
Азамат, жүнжіме, жүрме бос, Қол ұстас, бірігіп тізе қос. Ту ұстап дұшпанға барайық, Теңдіктің ұранын салайық. Тізесін батырған залымнан Күн туды — біз теңдік алайық. Азамат, серпіл, көзіңді аш, Жүрме бос. Ұран сал, алға бас, Бірігіп тізе қос. Қызыл ту — шылауың, қорғаның, Тізе қос, тізе қос, тізе қос. Патшадан әділдік жоқ еді, Ұлықтар парақор, тоқ еді. Бұқара халықты кем тұтқан, Жек көрген, итімен тең тұтқан, Қоспаған санына адамдық, Айламен ұстаған надан қып. Жойылсын құлшылық, кемшілік, Жасасын әділдік, теңшілік. Бұрынғы қу қыспақ жол қалсын, Өз еркін бұқара қолға алсын. Жер үстін шат қылып көркейтіп, Қызыл ту желбіреп орнасын.
Қойылым: «Ыбыраймысыз, Ыбыраймын» (Б. Майлин)
Рөлдер
- Бай
- Нұрсұлтан
- Кедей
- Азамат
Кеше
— Уа, кімсіз?
— Ыбыраймыз.
— Жаймысыз?
— Жаймыз.
— Уа, қайдан келесіз?
— Сайлаудан келеміз. Елге ойран сап, ойнаудан келеміз.
Төске таққан шеніміз бар,
Патшаға жаққан ебіміз бар.
Құдайға шүкір,
Қойдан жуас,
Момақан ғана еліміз бар.
Біз — бай. Біз — құдай!
Күш сынасса — жым болады. Кім келеді сайма-сай!
Бүгін
— Уа, кімсің?
— Ыбыраймын.
— Жаймысың?
— Жаймын.
— Қайдан келесің?
— Соттан келемін. Соттан емес-ау, оттан келемін.
— Білдің бе?
— Білдім ғой.
— Қалай екен?
— Арыз берген малай екен.
— Не дейді?
— Ақысын сұрайды.
— Қанша?
— Он мың сом.
— Он мың сом? Не қалады?
— Не қалсын: қатын қалады, мен қалам.
— Шенің қайда?
— Тозған.
— Елің қайда?
— Күні озған.
— Енді не етпексің?
— Бітем!
— Бітсең, біт. Мен де соны күтем.
Дереккөз
Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, І. Үргенішбаев атындағы орта мектебінің кітапханашысы — Уснадинова Айдана.
Толық нұсқасын жүктеу (мәтіндегі бастапқы сілтеме көрсетілмеген).